Zespół badaczy z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (UMCS) w Lublinie - Piotr Wlaź, Katarzyna Socała, Magdalena Krasowska-Kunach, Marta Palusińska-Szysz, Urszula Świderska, Dominika Szczypior oraz Agnieszka Szuster-Ciesielska - wykazał, że mikrogrzyby występujące na śliwach i malinach mogą wywoływać pełnoobjawową reakcję astmatyczną, przynajmniej w modelu zwierzęcym. Wyniki opisane w International Journal of Molecular Sciences to pierwsze tak jednoznaczne dowody, że patogeny roślin mogą być pomijanym, ale realnym źródłem alergenów wziewnych.

Grzyby z sadu i ogrodu

Punktem wyjścia dla zespołu badawczego była prosta, ale rzadko stawiana hipoteza: czy grzyby pasożytujące na roślinach sadowniczych i ogrodowych mogą oddziaływać na układ oddechowy człowieka w podobny sposób jak klasyczne alergeny? Chodziło konkretnie o dwa gatunki - Tranzschelia pruni-spinosae, atakujący drzewa śliwowe, oraz Phragmidium rubi-idaei, pasożytujący na malinach.

Choć oba grzyby są dobrze znane fitopatologom, dotąd praktycznie nie interesowali się nimi alergolodzy. Tymczasem w sezonie wegetacyjnym ich zarodniki i fragmenty białek unoszą się w powietrzu w sadach, ogrodach i dzikich zaroślach, czyli dokładnie tam, gdzie wiele osób pracuje, spaceruje lub uprawia rekreację.

Jak wywołać astmę u myszy?

Aby sprawdzić, czy kontakt z takimi grzybami może uruchamiać reakcję alergiczną, badacze zastosowali model mysi astmy oskrzelowej. Zwierzęta były narażane na wdychanie ekstraktów białkowych obu grzybów. Następnie oceniano zarówno odpowiedź immunologiczną, jak i zmiany w tkance płucnej.

Analiza była wielopoziomowa. Mierzono stężenia kluczowych cytokin odpowiedzialnych za reakcję alergiczną, sprawdzano obecność swoistych przeciwciał IgE, a także badano preparaty histologiczne płuc pod mikroskopem. Innymi słowy, naukowcy sprawdzali nie tylko "czy", ale też "jak bardzo" organizm reaguje na kontakt z tymi mikroorganizmami.

Reakcja jak w klasycznej astmie alergicznej

Wyniki okazały się zaskakująco jednoznaczne. Oba badane grzyby wywoływały u myszy silną odpowiedź typu astmatycznego. W surowicy krwi obserwowano wzrost stężenia cytokin charakterystycznych dla alergii i astmy, takich jak interleukiny IL-4, IL-5 i IL-13, a także TNF-α i TGF-β. To dokładnie te same cząsteczki, które napędzają przewlekły stan zapalny dróg oddechowych u chorych na astmę.

Równocześnie pojawiały się swoiste przeciwciała IgE skierowane przeciwko białkom obu grzybów, co jest immunologicznym znakiem rozpoznawczym alergii. Badania mikroskopowe płuc ujawniły nacieki komórek zapalnych - eozynofilów, limfocytów i neutrofili - wokół oskrzeli oraz cechy przebudowy dróg oddechowych. Taki obraz patologiczny jest dobrze znany lekarzom zajmującym się astmą oskrzelową.

Krótko mówiąc: układ odpornościowy myszy reagował na te grzyby tak, jak reaguje na klasyczne alergeny wziewne.

Zmiana w myśleniu o astmie

Choć badanie dotyczyło modelu zwierzęcego, jego znaczenie wykracza poza laboratorium. Wyniki sugerują, że mikrogrzyby bytujące na śliwach i malinach mogą być realnym, choć dotąd ignorowanym źródłem alergenów dla ludzi. Problem polega na tym, że standardowa diagnostyka alergologiczna zwykle ich nie uwzględnia.

W praktyce oznacza to, że pacjent z astmą lub przewlekłymi objawami alergicznymi często słyszy ogólne rozpoznanie "alergia na pleśnie" albo "astma alergiczna", bez wskazania konkretnego czynnika wyzwalającego. Jeśli źródłem problemu są grzyby obecne w sadach czy ogrodach, taka ogólna etykieta niewiele pomaga w unikaniu ekspozycji.

- Nasze wyniki pokazują, że warto uwzględniać ekspozycję na plantacje śliw i malin w wywiadzie u chorych z astmą oraz rozwijać diagnostykę i monitoring aeroalergenów obejmującą także te dwa gatunki grzybów. I to mamy właśnie w planach - napisała prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska w poście na swoich social mediach.

Informacje o pracy lub częstym przebywaniu w pobliżu plantacji śliw i malin mogą mieć znaczenie diagnostyczne, zwłaszcza w sezonie letnim i wczesnojesiennym.

Czytaj także:

Szczepionka przeciwko RSV może chronić też przed astmą

Pierwsza taka szczepionka na świecie. Chroni przed chorobą tropikalną