Zamiast miesięcy i lat spędzonych w sądach – szybka ścieżka uzyskania pomocy finansowej, bez orzekania o winie. Takie było założenie przy tworzeniu pierwszego funduszu kompensacyjnego. Teraz mamy ich trzy i każdy działa na trochę innych zasadach. Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Chmielowiec, chce uporządkować i uspójnić te regulacje. Trwają prace nad nowelizacją ustawy, która potem trafi do konsultacji społecznych.

Aleksandra Kurowska: Fundusze kompensacyjne to jeden z ważniejszych obszarów działania Rzecznika Praw Pacjenta. Co chce Pan zmienić w przepisach, które regulują ich działalność?

Bartłomiej Chmielowiec: W tym projekcie, nad którym pracujemy, mamy trzy kluczowe elementy. Przede wszystkim łączymy trzy istniejące fundusze: Fundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych, Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych oraz Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych. Chcemy połączyć je w jeden spójny system i wyrównać pozycję pacjentów.

W jakich obszarach są nierówności?

Obecnie sytuacja pacjentów w poszczególnych funduszach jest różna. Przykładowo, w funduszu „szczepionkowym” nie przewidziano świadczenia w przypadku zgonu pacjenta po szczepieniu - mówię o rozwiązaniu teoretycznym, a nie o realnych zdarzeniach. Maksymalna kwota świadczenia wynosi tam 100 tys. zł. W funduszu badań klinicznych możliwość wypłaty świadczenia z tytułu zgonu istnieje, a maksymalna kwota wynosi 200 tys. zł. Z kolei w funduszu zdarzeń medycznych, po waloryzacji, maksymalna kwota świadczenia sięga 233 tys. zł. To pokazuje, że za porównywalny uszczerbek pacjent może dziś otrzymać bardzo różne kwoty, w zależności od funduszu.

Czy w takiej sytuacji pacjent mógłby otrzymać świadczenie z dwóch funduszy jednocześnie?

Nie. Taka sytuacja nie byłaby możliwa. Musiałyby wystąpić dwa odrębne zdarzenia - na przykład jedno związane ze szczepieniem, a drugie z błędem medycznym w trakcie leczenia powikłania, takiego jak wstrząs anafilaktyczny. Wówczas teoretycznie można mówić o dwóch różnych zdarzeniach, choć z perspektywy pacjenta byłyby one częścią jednego procesu. Nie mieliśmy, o ile wiem, takiego przypadku.

Wyrównanie kwot świadczeń byłoby w górę dla tych niższych?

Tak, planujemy podniesienie maksymalnych kwot świadczeń - nawet do 300 tys. zł na pacjenta. To wyraźnie propacjencka zmiana, która wzmacnia kulturę bezpieczeństwa. Oprócz zabezpieczenia interesów pacjenta, fundusz daje też placówkom medycznym konkretne zalecenia: co i jak należy zmienić, aby podobne sytuacje nie powtarzały się w przyszłości.

Czy poza tym ujednoliceniem będą jeszcze jakieś ważne zmiany w ustawie?

Kolejną istotną zmianą, którą proponujemy, jest objęcie działaniem funduszu ratownictwa medycznego. Do tej pory fundusz obejmuje wyłącznie szpitalnictwo finansowane przez NFZ. Rozszerzenie na ratownictwo medyczne byłoby, moim zdaniem, bardzo istotnym krokiem. W ratownictwie, podobnie jak w leczeniu szpitalnym, mogą być różne zdarzenia. Przykładem jest głośna, tragiczna sprawa 19-latka z Grudziądza, nagrana i szeroko komentowana w mediach. To właśnie w takich sytuacjach, po wprowadzeniu proponowanych zmian, Fundusz Kompensacyjny mógłby realnie zadziałać.

Czy objęcie ratownictwa medycznego funduszem może ograniczyć liczbę spraw sądowych przeciwko ratownikom?

Takie są założenia. Nadal zbieramy dane, ale już dziś wiemy, że w ramach Funduszu Kompensacyjnego wypłaciliśmy więcej środków, niż wszystkie sądy rejonowe w Polsce zasądziły łącznie w sprawach dotyczących błędów medycznych. Oczywiście, jesteśmy jeszcze na wczesnym etapie funkcjonowania systemu.

Przypomnijmy, czy pacjent, który otrzyma świadczenie z funduszu, nadal może dochodzić roszczeń przed sądem?

Nie. Pacjent przyjmując świadczenie z funduszu, podpisuje oświadczenie o zrzeczeniu się dalszych roszczeń.

Czyli w praktyce oznaczałoby to mniej spraw sądowych przeciwko ratownikom, pielęgniarkom i lekarzom pracującym w systemie ratownictwa medycznego? Mniej zeznań i mówiąc wprost: odciągania ich od pracy?

Dokładnie tak.  Idea funduszu polega na szybkiej wypłacie świadczenia, sformułowaniu zaleceń naprawczych dla placówki oraz ograniczeniu konfliktu między pacjentem a personelem medycznym. Chodzi o budowanie bezpieczeństwa pacjenta, a nie eskalację sporów.

To oznacza także ograniczenie liczby spraw cywilnych i odciążenie prokuratury, która - moim zdaniem - ma dziś wiele pilniejszych zadań.

Ratownicy medyczni również mają ważniejsze obowiązki niż wieloletnie postępowania sądowe. Oczywiście, istnieją sytuacje skrajne - i zapewne zawsze będą istnieć – gdy np. działania medyka mogły być celowe. W takich przypadkach interwencja prokuratury jest konieczna. Ale nie uważam, by była ona potrzebna w każdej sprawie. Wszyscy jesteśmy ludźmi i popełniamy błędy, szczególnie w warunkach presji i nagłych stanów zagrożenia życia. Każdy pacjent reaguje inaczej, także na leki. Decyzje często trzeba podejmować bardzo szybko i nie zawsze da się przewidzieć wszystkie konsekwencje.

Dlatego ten projekt jest tak ważny. Wzmacnia pozycję pacjenta, a jednocześnie pozwala krok po kroku budować system bezpieczeństwa. Jako instytucja mamy obowiązek ten system stale ewaluować i rozwijać - i właśnie to robimy.

Kiedy projekt może trafić do konsultacji publicznych?

Realnie zakładamy, że stanie się to w pierwszym kwartale tego roku.

Dziękuję za rozmowę.

Oto fundusze kompensacyjne działające obecnie w Polsce:

1. Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych - jest to najszerszy z funduszy medycznych, skierowany do pacjentów, którzy doznali szkody podczas leczenia w szpitalu (finansowanego przez NFZ, czyli nie np. komercyjnych operacji plastycznych czy ortopedycznych). Świadczenie przysługuje: w przypadku zakażenia czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci pacjenta, jeśli zdarzenie miało miejsce po 6 września 2023 r.

2. Fundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych

Zapewnia pomoc osobom, u których wystąpiły poważne niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). Świadczenie przysługuje, gdy wystąpiło działanie niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, które wymagało hospitalizacji przez co najmniej 14 dni, lub wystąpił wstrząs anafilaktyczny. Ale nie przewidziano możliwości śmierci pacjenta – choć teoretycznie może taki przypadek się zdarzyć.

3. Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych

Relatywnie nowy fundusz chroniący uczestników badanych dopiero terapii. Przysługuje za szkody na zdrowiu wynikłe z udziału w badaniu klinicznym produktu leczniczego (rozpoczętym po 14 kwietnia 2023 r.). Nie trzeba udowadniać winy badacza czy sponsora – wystarczy fakt wystąpienia szkody w wyniku udziału w badaniu.