Autor : Agnieszka Paculanka
2024-11-05 12:07
Szczepienie poekspozycyjne to szczepienie wykonywane po narażeniu na czynnik zakaźny lub po kontakcie z osobą, która zaraża. Czy kalendarz szczepień 2025 przynosi jakieś zmiany?
Dzięki zastosowaniu szczepień poekspozycyjnych można zapobiec zachorowaniu na: błonicę, tężec, wściekliznę, odrę, ospę wietrzną, wirusowe zapalenie wątroby typu A (wzw A) i wirusowe zapalenie wątroby typu B (wzw B).
- To co warto podkreślić, to zmiana podejścia do szczepień poekspozycyjnych przeciw tężcowi. Pacjentów, którzy mają urazy jest sporo i to stwarza naturalną sytuację, w której można po prostu podać szczepionkę trójskładnikową (przeciw tężcowi, błonicy, krztuścowi), a nie jedno- czy dwuskładnikową (przeciw tężcowi albo tężcowi i błonicy) - mówi dr Paweł Grzesiowski w rozmowie z naszą redakcją.
Sprawdź też jakie szczepienia obowiązkowe dla osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi znalazły się w kalendarzu szczepień 2025?
Szczepienie przeciw | Osoby zobowiązane do poddania się szczepieniu | Uwagi |
|---|---|---|
BŁONICY - domięśniowo lub podskórnie (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) | Obowiązek dotyczy osób narażonych na zakażenie, które miały styczność z chorym na BŁONICĘ. | Szczepionką skojarzoną przeciw BŁONICY i TĘŻCOWI (Td) albo szczepionką monowalentną przeciw BŁONICY (d albo D). Liczba dawek i schemat szczepienia - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego i zaleceniami lekarza. Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. |
TĘŻCOWI - domięśniowo lub podskórnie (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) | Obowiązek dotyczy osób zranionych, narażonych na zakażenie TĘŻCEM. | Szczepionką monowalentną przeciw tężcowi (T) albo szczepionką skojarzoną przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI (Td) albo szczepionką przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI ze zmniejszoną zawartością komponentu krztuścowego zawierającą bezkomórkowy komponent krztuśca Tdap – w przypadku osób objętych zgodnie z częścią I. PSO obowiązkiem szczepień przeciw krztuścowi. Liczba dawek i schemat szczepienia – zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. |
WŚCIEKLIŹNIE - domięśniowo lub podskórnie (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) | Obowiązek dotyczy osób mających styczność ze zwierzęciem chorym na WŚCIEKLIZNĘ lub podejrzanym o zakażenie wirusem WŚCIEKLIZNY. | Liczba dawek i schemat szczepienia - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. |
Wytyczne dotyczą swoistego zapobiegania wściekliźnie u osób mających styczność ze zwierzęciem chorym na wściekliznę lub podejrzanym o zakażenie wirusem wścieklizny. Przedstawiono również zasady immunoprofilaktyki czynno-biernej. Kwalifikację do szczepienia szczepionką przeciw wściekliznie przeprowadza lekarz specjalistycznej poradni chorób zakaźnych, a w przypadku szczepień profilaktycznych - realizacja na zasadach ogólnych dotyczących szczepień zalecanych.
Swoiste zapobieganie czynne:
- szczepienia według skróconego (tj. poekspozycyjnego) schematu szczepień – liczba dawek i schemat szczepienia – zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego.
Swoiste zapobieganie czynno-bierne:
- jak wyżej,
- jednocześnie z pierwszą dawką szczepionki podaje się swoistą immunoglobulinę ludzką przeciw wściekliźnie - 20 j.m./kg mc. Immunoglobulinę można podać do 7 dnia od podania pierwszej dawki szczepionki.
Uwaga:
Można się wstrzymać z rozpoczęciem szczepień ochronnych przeciw wściekliźnie do chwili potwierdzenia wścieklizny u zwierzęcia, o ile jest możliwe:
- przeprowadzenie badania zwierzęcia wykazującego objawy wścieklizny lub poddanie badaniu pośmiertnemu zwierzęcia podejrzanego o wściekliznę lub
- poddanie obserwacji weterynaryjnej trwającej do 15 dni zwierzęcia podejrzanego o zakażenie, z którym osoba narażona miała styczność.
Jeżeli ponownemu narażeniu uległa osoba uprzednio już szczepiona przeciw wściekliźnie (w ramach szczepień przed lub poekspozycyjnych) podaje się tylko dawki przypominające szczepionki przeciw wściekliżnie według schematu szczepienia przypominającego - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Nie należy wówczas podawać swoistej immunoglobuliny lub surowicy.
Rodzaj kontaktu ze zwierzęciem | Stan zdrowia zwierzęcia | Zapobieganie | |
|---|---|---|---|
W chwili narażenia | Podczas obserwacji weterynaryjnej (15-dniowa obserwacja weterynaryjna może być stosowana wyłącznie w odniesieniu do psa i kota) | ||
Brak ran lub kontakt pośredni | - | - | Nie wymaga |
Oślinienie zdrowej skóry | - | - | Nie wymaga |
Oślinienie uszkodzonej skóry, lekkie pogryzienia i zadrapania | Zwierzę zdrowe | Objawy wścieklizny | Rozpoczęcie podawania szczepionki z chwilą zaobserwowania objawów wścieklizny u zwierzęcia |
Zwierzę podejrzane o wściekliznę | Zwierzę zdrowe (niepotwierdzone objawy) | Natychmiastowe rozpoczęcie podawania szczepionki - przerwać, gdy zwierzę zdrowe | |
Zwierzę wściekłe, dzikie, nieznane, niebadane | - | Natychmiastowe rozpoczęcie podawania szczepionki | |
Głębokie pogryzienia, zadrapania, oślinienie błon śluzowych | Zwierzę zdrowe | Objawy wścieklizny | Natychmiastowe rozpoczęcie podawania szczepionki i swoistej immunoglobuliny |
Zwierzę podejrzane o wściekliznę | Zwierzę zdrowe (niepotwierdzone objawy) | Natychmiastowe rozpoczęcie podawania szczepionki i swoistej immunoglobuliny – przerwać, gdy zwierzę zdrowe | |
Zwierzę wściekłe, dzikie, nieznane, niebadane | - | Natychmiastowe rozpoczęcie podawania szczepionki i swoistej immunoglobuliny | |
Wytyczne dotyczące swoistego zapobiegania tężcowi u zranionych osób narażonych na zakażenie.
Historia szczepień pacjenta | Ryzyko wystąpienia tężca | |
|---|---|---|
Niskie | Wysokie | |
Nieszczepieni lub niekompletnie szczepieni lub z historią szczepień niepewną | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa - następnie kontynuować kolejne dawki szczepienia podstawowego według schematu: 0; 1; 6 miesiąc | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa oraz antytoksyna (LIT - swoista immunoglobulina 250/500 j.m.) - następnie kontynuować kolejne dawki szczepienia podstawowego szczepionką tężcowo-błoniczą albo tężcową według schematu: 0; 1; 6 miesiąc |
Szczepienie podstawowe lub przypominające - ostatnia dawka więcej niż 10 lat temu | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa, albo przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI ze zmniejszoną zawartością komponentu krztuścowego zawierającą bezkomórkowy komponent krztuśca Tdap - jedna przypominająca dawka | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa (szczepionki finansowane ze środków publicznych) albo szczepionka przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI ze zmniejszoną zawartością komponentu krztuścowego zawierającą bezkomórkowy komponent krztuśca Tdap (koszt zakupu szczepionki ponosi osoba szczepiona*) - jedna przypominająca dawka oraz antytoksyna (LIT -swoista immunoglobulina 250/500 j.m.) |
Szczepienie podstawowe lub przypominające - ostatnia dawka 5-10 lat temu | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa, albo przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI - jedna przypominająca dawka | Szczepionka tężcowo-błonicza albo tężcowa (szczepionki finansowane ze środków publicznych), albo przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI (koszt zakupu szczepionki ponosi osoba szczepiona*) - jedna przypominająca dawka |
Szczepienie podstawowe lub przypominające - ostatnia dawka mniej niż 5 lat temu | Nie wymaga | Nie wymaga - ewentualnie, gdy szczególnie wysokie ryzyko, należy rozważyć szczepienie szczepionką tężcowo-błoniczą albo tężcowa (szczepionki finansowane ze środków publicznych), albo przeciw BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI (koszt zakupu szczepionki ponosi osoba szczepiona*) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia - 21 - Poz. 93 21 - jedna dawka przypominająca |
* W przypadku osób objętych zgodnie z częścią I. PSO obowiązkiem szczepień przeciw krztuścowi szczepionka jest finansowana ze środków publicznych.
Osoby obowiązane do poddania się szczepieniu | Szczepienie przeciw | Uwagi |
|---|---|---|
Osoby, które są przed lub po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, narządów wewnętrznych, splenektomii, albo z asplenią, z zaburzeniami czynności śledziony podlegają obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: | 1) błonicy; 2) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b; 3) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae; 4) krztuścowi; 5) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince); 6) odrze; 7) ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis); 8) różyczce; 9) tężcowi; 10) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. | Szczepienia są wykonywane zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami towarzystw naukowych, według schematu ustalonego indywidualnie przez lekarza |
Szczepienie przeciw | Osoby obowiązane do poddania się szczepieniu | Uwagi |
|---|---|---|
Inwazyjnym zakażeniom STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE - domięśniowo (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) lub - w przypadku wskazań indywidualnych - podskórnie | Obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae podlegają osoby do ukończenia 19. roku życia: 1) po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego, przebiegającą z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, 2) przed wszczepieniem lub po wszczepieniu implantu ślimakowego, 3) przed lub po leczeniu immunosupresyjnym lub biologicznym, 4) z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, z nowotworami, małopłytkowością idiopatyczną, sferocytozą wrodzoną, 5) z wrodzonymi wadami serca i przewlekłymi chorobami serca, 6) z przewlekłą niewydolnością nerek lub zespołem nerczycowym, 7) z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą, 8) z przewlekłymi chorobami płuc, w tym astmą - które nie były szczepione przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae. | Szczepienia są wykonywane zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego oraz z aktualną wiedzą medyczną Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. |
WZW typu B - domięśniowo lub podskórnie (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) | Obowiązkowym szczepieniom przeciw WZW typu B podlegają: 1) uczniowie szkół medycznych lub innych szkół prowadzących kształcenie związane z wykonywaniem zawodów w zakresie nauk medycznych lub nauk o zdrowiu, którzy nie byli szczepieni przeciw WZW typu B; 2) studenci uczelni prowadzących kształcenie na studiach na kierunkach związanych z kształceniem w zakresie nauk medycznych lub nauk o zdrowiu, którzy nie byli szczepieni przeciw WZW typu B; 3) osoby szczególnie narażone na zakażenie w wyniku styczności z osobą zakażoną WZW typu B, które nie były szczepione przeciw WZW typu B; 4) osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C; 5) osoby wykonujące zawód medyczny narażone na zakażenie, które nie były szczepione przeciw WZW typu B; 6) osoby w fazie zaawansowanej choroby nerek z filtracją kłębuszkową poniżej 30 ml/min oraz osoby dializowane; 7) osoby przed lub po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, narządów wewnętrznych, splenektomii, albo z asplenią, z zaburzeniami czynności śledziony; 8) kobiety planujące ciążę, które nie były szczepione przeciw WZW typu B. | Schemat szczepienia podstawowego - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Nie należy szczepić osób uprzednio zaszczepionych podstawowo przeciw WZW typu B, o ile posiadają wykrywalny poziom przeciwciał anty Hbs. U osób zdrowych nie przewiduje się rutynowych szczepień przypominających. W celu oceny odporności poszczepiennej u osób z grup ryzyka zakażenia WZW typu B, zaleca się określenie poziomu przeciwciał anty HBs nie wcześniej, niż po 4 tygodniach od podania ostatniej dawki szczepienia podstawowego (najlepiej między 4. i 6. tygodniem). Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. |
OSPIE WIETRZNEJ - domięśniowo lub podskórnie (zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego) | Obowiązkowym szczepieniom przeciw ospie wietrzej podlegają: 1) dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną: a) z upośledzeniem odporności wrodzonym lub nabytym o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, b) przed planowanym leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią; 2) dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną, z otoczenia osób określonych w pkt 1; 3) dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną, przebywające, albo zakwalifikowane do pobytu w: a) zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, b) zakładach opiekuńczo-leczniczych, c) rodzinnych domach dziecka, d) domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, e) domach pomocy społecznej, f) placówkach opiekuńczo-wychowawczych, g) regionalnych placówkach opiekuńczoterapeutycznych, h) interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych, i) żłobkach lub klubach dziecięcych. | Schemat 2-dawkowy szczepienia podstawowego - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Patrz część III PSO „Informacje uzupełniające - zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym”. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia - 16 - Poz. 93 16 |
Pełna treść komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego
Przeczytaj także:
Szef Sanepidu o kalendarzu szczepień: nadal potrzebujemy zmian
Kalendarz szczepień dla dzieci w 2025 - jakie szczepienia i kiedy?