Specjalizacja lekarska to sformalizowane, kilkuletnie szkolenie, które po studiach i Lekarskim Egzaminie Końcowym (LEK) prowadzi do tytułu specjalisty w wybranej dziedzinie. Potrzebne jest na koniec zdanie PES, czyli Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego.

W Polsce funkcjonuje kilkadziesiąt dziedzin specjalizacyjnych (77 lekarskich i 9 lekarsko-dentystycznych).

Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało na nasze pytania w sprawie listy specjalizacji priorytetowych. To takie, które uznawane są przez Ministerstwo Zdrowia za najbardziej deficytowe i wymagające uzupełnienia niedoborów kadrowych. Specjalizacje deficytowe, które znalazły się na liście MZ, mają wyższe wynagrodzenie zasadnicze, a w przypadku, gdy medycynę studiowało się prywatnie, biorąc kredyt, pozwalają pod pewnymi warunkami (piszemy o nich na końcu tekstu) umorzyć cały kredyt.

Czy planowana jest zmiana listy dziedzin priorytetowych? Jeśli tak, to kiedy?
- Ministerstwo Zdrowia regularnie analizuje i modyfikuje wykaz priorytetowych dziedzin medycyny, aby odpowiadał on na aktualną sytuację demograficzną i kadrową kraju. Ostatnia modyfikacja Rozporządzenia w sprawie określenia priorytetowych dziedzin medycyny, została opublikowana w maju 2024 r. i obejmuje 22 specjalizacje - odpowiada MZ.
[Od redakcji: w rozporządzeniu są w praktyce 23 specjalizacje, jedna jednak nie ma własnego punktu, tylko podpunkt. Chodzi o 13a - pod którym znajduje się neurologia, dopisana w 2023 r., ale na dole tekstu daliśmy jej osobny numer].

Czy MZ, patrząc na sytuację np. w szpitalach i poradniach, widzi takie potrzeby? Jeśli tak, to co do jakich specjalizacji do dodania, a do jakich do wykreślenia?
Resort zdrowia opiera swoje decyzje na monitorowaniu braków kadrowych w szpitalach i poradniach (mapy potrzeb zdrowotnych). Narzędziem do oceny potrzeb są również m.in. opinie konsultantów krajowych oraz zapotrzebowanie zgłaszane przez wojewodów.
Z listy usuwane są dziedziny, w których sytuacja kadrowa uległa znacznej poprawie lub nasycenie rynku specjalistami jest wysokie. Przykładem takim była ginekologia onkologiczna i ortodoncja, gdzie pozycje te usunięto ze względu na dobrą dostępność specjalistów.
Niezmiennym priorytetem są dziedziny podtrzymujące funkcjonowanie podstawowego systemu opieki. W czołówce potrzeb, na które Ministerstwo Zdrowia kładzie szczególny nacisk, znajdują się: psychiatria (w tym dzieci i młodzieży), pediatria, choroby wewnętrzne, anestezjologia i intensywna terapia, medycyna ratunkowa oraz medycyna rodzinna.

Czy od czasu publikacji ostatniej listy spłynęły jakieś wnioski konsultantów dotyczące dodania/wykreślenia specjalizacji z listy? Którzy konsultanci i co zgłaszali?
Konsultanci krajowi i wojewódzcy przekazują do Ministerstwa Zdrowia analizy dotyczące swoich dziedzin. Główne zgłoszenia to:
Konsultanci ds. Psychiatrii oraz Psychiatrii Dzieci i Młodzieży - stale alarmują o kryzysie kadrowym, co skutkuje utrzymywaniem tych specjalizacji jako priorytetowych.
Konsultant ds. Ginekologii Onkologicznej - historycznie wskazywał na zaspokojenie potrzeb kadrowych w tej wąskiej dziedzinie, popierając wykreślenie jej z wykazu rezydenckiego. Konsultanci z dziedzin zabiegowych (np. chirurgia ogólna) – regularnie wnioskują o większe wynagrodzenia i większe kwoty na zabiegi. Dzięki temu chirurgia trwale ugruntowała swą pozycję na liście deficytowej.
Ostatnio otrzymaliśmy prośbę o włączenie na listę m.in. toksykologii, kardiochirurgii, genetyki klinicznej i chorób płuc, rozważana jest również nefrologia.
Należy zauważyć, że wszystkie zmiany w rozporządzeniu muszą być poparte analizami i dyskusjami ze środowiskiem.

Dla przypomnienia  - znalezienie się danej specjalizacji na liście dziedzin priorytetowych daje korzyści finansowe i zawodowe takie jak:
•    lekarze odbywający rezydenturę w dziedzinie priorytetowej otrzymują wyższe zasadnicze wynagrodzenie finansowane z budżetu państwa.
•    całkowite umorzenie kredytu na studia medyczne jest jedną z najważniejszych korzyści dla studentów uczelni płatnych. Zgodnie z ustawą o szkolnictwie wyższym, preferencyjny kredyt studencki może zostać umorzony w 100 proc., jeśli lekarz spełni łącznie warunki: uzyska tytuł specjalisty w dziedzinie uznanej za priorytetową i odpracuje 10 lat w podmiocie publicznym (z kontraktem NFZ).
•    podczas ogłaszania limitów rezydentur przez ministerstwo, dziedziny priorytetowe otrzymują znacznie większą liczbę miejsc finansowanych przez państwo, co ułatwia dostanie się lekarzom na te specjalizacje  w tym właśnie trybie.

Zgodnie z treścią obowiązującego obecnie rozporządzenia MZ, priorytetowymi dziedzinami medycyny są:

1. anestezjologia i intensywna terapia;

2. chirurgia dziecięca;

3. chirurgia ogólna;

4. chirurgia onkologiczna;

5. choroby wewnętrzne;

6. choroby zakaźne;

7. geriatria;

8. hematologia;

9. kardiologia dziecięca;

10. medycyna paliatywna;

11. medycyna ratunkowa;

12. medycyna rodzinna;

13. neonatologia;

14. neurologia;

15. neurologia dziecięca;

16. onkologia i hematologia dziecięca;

17. onkologia kliniczna;

18. patomorfologia;

19. pediatria;

20. psychiatria;

21. psychiatria dzieci i młodzieży;

22. radioterapia onkologiczna;

23. stomatologia dziecięca.