Jeśli chodzi o PES, o słabych wynikach mówiło się zwykle w kontekście specjalizacji Anestezjologia i intensywna terapia. Były lata, gdy ponad 80 proc. kandydatów na lekarzy specjalistów, osiągało negatywny wynik. W sesji jesiennej 2015 r. aż 91 proc. zdających „oblało” pisemny test. Ówczesny szef Centrum Egzaminów Medycznych, prof. Mariusz Klencki, podkreślał wtedy, że egzaminu nie powinno się upraszczać, ponieważ lekarze specjaliści muszą mieć niezbędny zasób wiedzy, aby móc samodzielnie wykonywać zawód i uczyć następne pokolenia. Obecnie prof. Klencki to dyrektor Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia. Odsetek niezdających spadł i teraz to kilka do kilkunastu procent. W tym roku z podchodzących do PES po raz pierwszy, nie zdało w anestezjologii tylko 5 proc. Za to gorsze niż zwykle wyniki odnotowano w neurologii.

Wczoraj (30 kwietnia) zwrócili się do nas rezydenci neurologii prosząc o interwencję w sprawie wyników Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES) właśnie w dziedzinie neurologii, który odbył się 28 kwietnia (sesja wiosenna).

- Dane dotyczące zdawalności są alarmujące i wskazują na pojawienie się nagłego i poważnego problemu systemowego, który uderza nie tylko w lekarzy, ale przede wszystkim w pacjentów - napisali lekarze.

Postanowiliśmy zamieścić informacje/opinie od lekarzy rezydentów oraz konsultanta krajowego w całości, bez redakcyjnych skrótów.

Gdzie problem widzą rezydenci?

Co niepokoi najbardziej:

• Drastyczny spadek zdawalności: Według opublikowanych oficjalnie na stronie CEM wyników egzaminu nie zdało go 48 proc. przystępujących lekarzy z obszaru całej Polski, a ci, którzy go zdali tylko nieznacznie przekroczyli próg punktowy. Dla porównania, w ubiegłych latach odsetek ten wynosił średnio 90 proc.. co ciekawe w tegorocznych sesjach egzaminacyjnych pozostałych specjalizacji odsetek ten wyniósł nawet 100 proc.

• Kontrowersyjne pytania: Wiele pytań testowych poza samym wysokim poziomem trudności, było sformułowanych w sposób niejednoznaczny lub konstrukcja pytania (podwójne zaprzeczenia, liczne dystraktory) nie pozwalała na przeczytanie pytania i udzielenie odpowiedzi w wyznaczonym czasie. Pojawiły się też pytania z wieloma prawidłowymi odpowiedziami oraz takie, które nie odnosiły się do codziennej praktyki klinicznej.

• Zagrożenie dla systemu: W dobie kryzysu kadrowego i ogromnych kolejek do neurologów, połowa wykształconych lekarzy, którzy ukończyli wieloletnie szkolenie specjalizacyjne, zostaje pozbawionych prawa do wykonywania zawodu specjalisty z powodu błędu w procesie egzaminacyjnym.

Jako lekarze rezydenci poświęciliśmy lata na naukę i pracę z pacjentami. Nie unikamy weryfikacji wiedzy, jednak egzamin w obecnej formie stał się loterią, a nie rzetelnym sprawdzeniem kompetencji. Tak niska zdawalność w jednej z najbardziej deficytowych dziedzin medycyny to precedens, który wymaga wyjaśnienia ze strony Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) oraz Ministerstwa Zdrowia. Zaniepokojeni zaistniałą sytuacją podjęliśmy już działania mające na celu jej wyjaśnienie.

Prosimy o nagłośnienie tej sprawy i zadanie pytań decydentom: dlaczego system kształcenia i egzaminowania w Polsce jest tak niespójny i dlaczego marnuje się potencjał tak wielu lekarzy w obliczu kryzysu w ochronie zdrowia?

Wyniki PES dla neurologii i innych specjalizacji dostępne są tutaj

Perspektywa przewodniczącego Komisji

Komentarz prof. Bartosza Karaszewskiego, przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej w dziedzinie neurologii i konsultanta krajowego:

Wyniki ostatniej edycji pisemnej części PES istotnie były dalece niesatysfakcjonujące i gorsze niż w poprzednich trzech, które koordynowałem, oraz znacznie gorsze niż te wcześniejsze (to jest edycja wiosenna 2024 r. i wcześniejsze), gdzie zdawalność była  z kolei bardzo wysoka bądź wysoka.

Do żadnego pytania nie zgłoszono zastrzeżeń; jest taka możliwość i odpowiednia procedura. Zgodnie z inną procedurą CEM, cała komisja sprawdza jeszcze raz po egzaminie poprawność tych pytań, na które udzielono najwięcej złych odpowiedzi i tych, na które źle odpowiadali najlepiej zdający, konfrontując także nadesłaną wykładnię autora pytania z podaniem źródła.

Co do zasady, zadania egzaminacyjne tworzone są przez ekspertów zajmujących się określonymi obszarami neurologii, w tym oczywiście pewna część przeze mnie. Od początku przejęcia odpowiedzialności za merytoryczną część szkolenia specjalizacyjnego podjąłem się wprowadzania zmian w egzaminie pozwalających na możliwie największe promowanie wśród zdających umiejętności podejmowania decyzji klinicznych, wnioskowania klinicznego, umiejętności ważenia, a w mniejszym stopniu znajomości zawartości podręczników, co zresztą opisywałem m.in. w poniższym artykule:

https://pulsmedycyny.pl/system-ochrony-zdrowia/ksztalcenie/prof-karaszewski-o-aktualizacji-programu-specjalizacji-z-neurologii/

Wobec tak zaplanowanej strategii, w korespondencji z CEM kierowanej do układających pytania rekomendowałem i rekomenduję korzystanie z artykułów publikowanych w Polskim Przeglądzie Neurologicznym, szczególnie tych, które formułują kryteria diagnostyczne i standardy postępowania, podczas gdy źródło podręcznikowe proponuję wykorzystywać przede wszystkim do sprawdzania wiedzy z patofizjologii klinicznej i symptomatologii. W wytycznych i dyskusjach sugeruję także, aby wśród pytań zamieszczać m.in. opisy przypadków albo praktycznych sytuacji klinicznych (wycinek przypadku), w których odpowiedzi wymagają oceny prawdopodobieństwa (np. "jakie rozpoznanie najbardziej prawdopodobne)" i ważenia (np. "które badanie dodatkowe najważniejsze w tym momencie") oraz naturalnie wnioskowania. W teście, zgodnie z zasadą nadrzędną (zdefiniowaną w instrukcji w książce egzaminacyjnej) wybrać należy odpowiedź najlepszą: zabieg stosowany w nielicznych zadaniach, w których autor podaje kilka właściwych opcji, spośród których jedna jest zdecydowanie najlepsza, jest naturalnie celowy.

Oczywiście, pytania, które sprawdzają wiedzę stricte literaturową także się w teście znajdują, ale w odpowiednio mniejszym wymiarze. Dążymy także do tego, by zakres zagadnień egzaminu uwzględniał epidemiologię i znaczenie rokownicze (większy jest nacisk na wiedzę o chorobach podlegających skutecznym terapiom, stąd m.in. szereg pytań związanych z leczeniem stosowanym w Polsce w ramach programów lekowych). Taka strategia, tu opisana tylko skrótowo, w powiązaniu z bardzo szybko rosnącą liczbą specjalizantów w naszej dziedzinie w ostatnim okresie (z czego się, notabene, bardzo cieszę), wydaje się najlepszą w kontekście dążenia do możliwie najwyższej jakości opieki neurologicznej w Polsce.

Wolumen wiedzy w neurologii i umiejętności konieczne do przyswojenia w trakcie szkolenia specjalizacyjnego są jednymi z najobszerniejszych w medycynie klinicznej i mogą naturalnie stanowić nie lada wyzwanie, a w związku z tym specjaliści neurologii są środowiskiem zawodowym o szczególnie wysokich i szerokich kompetencjach. Wstępne analizy wyników bieżącego PES wykazują, że egzamin najlepiej zdawali szkolący się w ośrodkach zapewniających możliwość nabycia praktycznych umiejętności w wielu domenach neurologii w jednym miejscu (to jest takie, które jednocześnie posiadają centra udarowe, stwardnienia rozsianego i chorób pokrewnych, chorób neurozwyrodnieniowych, prowadzą co najmniej kilka programów lekowych i mają profilowane poradnie), bardziej zaawansowane i pozostałe (analizy) pozostają są w toku – poprosiłem Centrum Egzaminów Medycznych o przygotowanie odpowiednich zestawień. Niemniej, już teraz, wtórnie do wstępnej analizy wyników bieżącej edycji PES oraz wiedzy o strukturze i modelach prowadzenia szkolenia specjalizacyjnego, będę rekomendował bądź planuję:

• aktualizację programu specjalizacji, w tym dot. konieczności zdobywania doświadczenia klinicznego w różnych poddomenach neurologii (wspólnie z CMKP sformułowaliśmy już w tym celu Zespól ekspertów, a w procesie uwzględnimy opinie rezydentów, zresztą podjąłem już odpowiednie kroki w tej ostatniej sprawie),

• niezmiennie, utrzymanie sposobu układania zadań promującego umiejętności podejmowania decyzji klinicznych, a w mniejszym stopniu znajomość podręczników, jak tłumaczyłem wyżej,

• wobec dużej objętości wiedzy koniecznej do przyswojenia podczas szkolenia specjalizacyjnego w neurologii, przed każdym egzaminem określę i podam do wiadomości zdających liczbę zadań, które wymagać będą wiedzy w określonym podobszarze neurologii (np. choroby naczyniowe układu nerwowego – 20), przy czym zawsze pozostawać będzie określona pula zadań „innych”, tak aby czas poświęcony na szkolenie był możliwie najbardziej przydatny w dalszej praktyce,

• wspólnie z CEM przeanalizuję wskaźniki dot. trudności zadań i wraz z innymi autorami tychże weźmiemy je pod uwagę przy konstruowaniu kolejnych edycji PES,

• przeprowadzę kontrole w wybranych ośrodkach prowadzących szkolenie specjalizacyjne.

Polecamy także:

Leki na chorobę Alzheimera: samo usuwanie amyloidu to za mało?

Zmiany kadrowe w zdrowiu: MZ, ABM, szpitale, konsultanci

Ośrodki referencyjne: kto naprawdę powinien tam trafić?