Naukowcy z Instytutu Karolinska opracowali metodę, która pozwala uzyskać wczesne komórki rozrodcze z zamrożonej tkanki jądra pobranej od chłopców przed okresem dojrzewania. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Human Reproduction Open.

Problem dotyczy dzieci, które muszą przejść intensywną chemioterapię lub radioterapię. Leczenie skutecznie zwalcza nowotwór, ale jednocześnie może uszkodzić komórki odpowiedzialne za przyszłą produkcję plemników. U chłopców przed okresem dojrzewania nie można wcześniej zamrozić nasienia, ponieważ jeszcze go nie wytwarzają. Dlatego od kilku lat rozwijane są metody zabezpieczania fragmentów tkanki jądra przed rozpoczęciem terapii.

Badacze postanowili sprawdzić, czy nawet wtedy, gdy leczenie niemal całkowicie zniszczy komórki rozrodcze, możliwe będzie wykorzystanie innych komórek obecnych w tkance do ich odtworzenia.

Wykorzystali komórki, które przetrwały leczenie

Do badań wykorzystano zamrożoną tkankę jąder pobraną od dwóch chłopców przed okresem dojrzewania. Obaj przeszli leczenie onkologiczne, a w ich tkance pozostało bardzo niewiele naturalnych komórek rozrodczych. Naukowcy wyizolowali zachowane komórki podporowe, a następnie przeprogramowali je do postaci indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (iPSC). Są to komórki, które mogą przekształcać się w wiele różnych typów komórek organizmu.

W kolejnym etapie badacze skierowali ich rozwój w stronę pierwotnych komórek rozrodczych (PGC), czyli najwcześniejszych prekursorów plemników. Wykorzystali przy tym dwie różne metody różnicowania i w obu przypadkach uzyskali wysoką skuteczność. Co ważne, naukowcy zastosowali metodę, którą w przyszłości będzie można łatwiej wykorzystać w badaniach klinicznych. Uzyskane komórki przeszły też standardowe testy jakości.

- Nasze wyniki pokazują, że możliwe jest uzyskanie indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych i wytworzenie z nich wczesnych komórek rozrodczych z zamrożonej tkanki jądra, nawet jeśli materiał został poważnie uszkodzony przez leczenie nowotworu - powiedział pierwszy autor badania Tiago Macedo z Instytutu Karolinska.

To dopiero pierwszy krok

Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter proof of concept, co oznacza, że metoda nie jest jeszcze gotowa do wykorzystania w praktyce klinicznej. Odkrycie może przynieść korzyści zarówno w najbliższych latach, jak i w dalszej przyszłości. W krótkiej perspektywie pozwoli lepiej zrozumieć, w jaki sposób leczenie przeciwnowotworowe uszkadza komórki rozrodcze oraz jaki potencjał regeneracyjny zachowuje zamrożona tkanka. W dłuższej perspektywie badacze widzą możliwość stworzenia nowych terapii regeneracyjnych.

W Polsce każdego roku leczenie onkologiczne rozpoczyna ok. 1100-1200 dzieci, u których rozpoznano nowotwór złośliwy. Dzięki nowoczesnym terapiom ponad 80 proc. pacjentów można dziś wyleczyć. Oznacza to, że rośnie liczba osób żyjących wiele dekad po zakończeniu leczenia, a wraz z nią znaczenie badań nad ograniczaniem jego odległych skutków, takich jak problemy z płodnością.

Czytaj także:

Immunoterapia przywróciła płodność. Urodziło się troje dzieci

Nowe zasady badań dawców w Europie. Chodzi o WZW B i C