Choć o otyłości mówi się dziś znacznie częściej niż kilkanaście lat temu, społeczna percepcja tej choroby wciąż pozostawia wiele do życzenia. Osoby chore nadal spotykają się z wyśmiewaniem, stereotypami i przekonaniem, że nadmierna masa ciała to jedynie efekt "złego stylu życia".

Tymczasem medycyna od dawna klasyfikuje otyłość jako chorobę przewlekłą. Właśnie dlatego 4 marca obchodzony jest Światowy Dzień Otyłości, który ma zwrócić uwagę na skalę problemu oraz potrzebę leczenia, a nie stygmatyzowania chorych.

- Pamiętam swoje pierwsze wystąpienie przed Komisją Zdrowia Senatu RP w lutym 2013 r. 13 lat temu fraza: otyłość to choroba była hasłem nowym, dla wielu odkrywczym. Dziś prowadzimy już nie rozmowę, lecz społeczną debatę o chorobie otyłości i miejscu chorych w społeczeństwie - mówi działaczka społeczna Magdalena Gajda.

Jednocześnie, mimo postępów w edukacji wciąż brakuje kompleksowych rozwiązań systemowych zapewniających szeroki dostęp do długoterminowego leczenia.

Choroba, która prowadzi do setek powikłań

Otyłość nie jest jedynie problemem estetycznym. Lekarze podkreślają, że to choroba związana z ponad 200 powikłaniami. Jednym z najczęstszych jest metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD).

- MASLD jest najczęstszą przewlekłą chorobą wątroby na świecie i jedną z głównych przyczyn marskości wątroby, raka wątrobowokomórkowego oraz transplantacji wątroby w krajach rozwiniętych, a także istotnym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego. Brak profilaktyki i późne rozpoznanie MASLD prowadzi do powikłań wątrobowych, takich jak nasilenie stłuszczenia wątroby, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, progresja włóknienia wątroby, rozwój marskości wątroby czy raka wątrobowokomórkowego, a także do powikłań pozawątrobowych - głównie sercowo-naczyniowych: miażdżycy tętnic, choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, udaru mózgu. To choroby sercowo-naczyniowe, a nie powikłania wątrobowe są główną przyczyną zgonów u pacjentów z MASLD - mówi Prof. Paweł Rajewski, hepatolog, lipidolog, obesitolog, specjalista chorób wewnętrznych, zakaźnych oraz transplantologii klinicznej.

MASLD w Polsce dotyczy ok. 30 proc. populacji osób dorosłych i ok. 10 proc. populacji pediatrycznej. Dane te mogą być jednak niedoszacowane z uwagi na wieloletni bezobjawowy lub skąpoobjawowy przebieg choroby, brak ogólnokrajowych badań przesiewowych w kierunku MASLD u osób z czynnikami ryzyka jej rozwoju oraz niską świadomość zarówno wśród pacjentów, jak i lekarzy.

Pacjenci: otyłość to nie kwestia charakteru

W dyskusji o otyłości coraz częściej wybrzmiewają głosy samych pacjentów. Wielu z nich podkreśla, że największym problemem jest stygmatyzacja.

Michał Bonarowski, który zmagał się z otyłością od dzieciństwa i zredukował połowę masy ciała, zauważa, że wciąż pokutuje przekonanie, iż mężczyzna powinien poradzić sobie z chorobą sam: - W naszej kulturze wciąż pokutuje przekonanie, że dbanie o siebie nie pasuje do wizerunku "prawdziwego mężczyzny". Gdy trzeba zmierzyć się z otyłością, oczekuje się, że zrobi to "po męsku", czyli sam - bez wsparcia innych, bez leków czy operacji - mówił.

Podobne doświadczenia opisuje Katarzyna Głowińska, która od lat działa na rzecz poprawy dostępu do leczenia: - Powtarza się jak mantrę, że otyłość to choroba, a nadal chorzy są niezaopiekowani tak, jak powinni. Wciąż brakuje realnych działań systemowych - podkreśla.

Specjaliści podkreślają, że leczenie otyłości musi być wielokierunkowe. Zmiana stylu życia pozostaje podstawą terapii, ale w wielu przypadkach konieczne są także inne metody.

Obecnie medycyna oferuje kilka rozwiązań. Jednym z nich jest farmakoterapia, m.in. leki z grupy analogów GLP-1 lub GLP-1/GIP, które wpływają na ośrodki regulujące apetyt. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się leczenie bariatryczne, najczęściej rękawową resekcję żołądka. Coraz większą rolę odgrywają również techniki endoskopowe. Jedną z nich jest endoskopowa gastroplastyka (ESG), podczas której objętość żołądka zmniejsza się za pomocą szwów zakładanych przez endoskop, bez operacji chirurgicznej.

Wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia

Skala problemu rośnie na całym świecie. Według danych WHO w 2022 r. z otyłością żyło już ponad miliard ludzi, a odsetek dorosłych z nadwagą sięgał 43 proc. populacji. Otyłość wśród dorosłych ponad dwukrotnie wzrosła od 1990 r., a wśród dzieci i młodzieży zwiększyła się nawet czterokrotnie.

W Polsce sytuacja również jest poważna. Dane Głównego Urzędu Statystycznego i analiz epidemiologicznych wskazują, że ponad połowa dorosłych Polaków ma nadwagę lub otyłość, a choroba otyłościowa dotyczy nawet ok. 9 mln osób. Problem nadmiernej masy ciała częściej dotyczy mężczyzn - zmaga się z nim ok. 62 proc. z nich, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten wynosi ok. 46 proc.

Czytaj także:

Nowy lek na otyłość Novo Nordisk z obiecującymi wynikami

Lek na otyłość dla pacjentów z łuszczycą? Zaskakujące wyniki badań