Otyłość od lat uznawana jest za jedną z głównych przyczyn chorób serca, cukrzycy typu 2 i zaburzeń metabolicznych. Nowe dane zaprezentowane na European Congress on Obesity 2026 pokazują jednak, że za tą samą diagnozą mogą kryć się zupełnie różne mechanizmy chorobowe - w zależności od płci.

Badanie przeprowadzone przez naukowców z Dokuz Eylul University objęło ponad 1100 pacjentów z otyłością i wykazało różnice w profilach sercowo-metabolicznych oraz zapalnych między kobietami i mężczyznami. Z czego one wynikają?

W 2023 r. aż 1,54 mld dorosłych na świecie żyło z zespołem metabolicznym - zestawem najgroźniejszych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Obejmuje on m.in. otyłość brzuszną, nadciśnienie, wysoki poziom glukozy na czczo i zaburzenia lipidowe. To właśnie kombinacja tych czynników decyduje o ryzyku poważnych powikłań, a - jak pokazuje nowe badanie - ich układ wygląda inaczej u kobiet i mężczyzn.

U mężczyzn głównie otyłość brzuszna

Analiza wykazała, że mężczyźni z otyłością mają bardziej "metaboliczny" profil ryzyka. Choć ich średni BMI był tylko nieznacznie wyższy niż u kobiet (37,5 vs 36 kg/m2), to różnice w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej były już wyraźne.

Obwód talii u mężczyzn wynosił średnio 120 cm, podczas gdy u kobiet 108 cm. To o tyle ważne, że tłuszcz trzewny - gromadzący się wokół narządów - jest szczególnie niebezpieczny i silnie powiązany z chorobami serca i cukrzycą typu 2.

Dodatkowo u mężczyzn częściej obserwowano podwyższone ciśnienie skurczowe (128 vs 122 mmHg), a także wyższe poziomy enzymów wątrobowych (ALT i GGT), co może wskazywać na uszkodzenie wątroby. Podwyższone były również trójglicerydy i kreatynina - parametry związane z ryzykiem powikłań metabolicznych i nerkowych.

U kobiet przewlekły stan zapalny

U kobiet obraz otyłości wygląda inaczej. W tej grupie dominował profil zapalno-lipidowy. Średni poziom cholesterolu całkowitego był wyższy niż u mężczyzn (215 vs 203 mg/dL), podobnie jak frakcja LDL, czyli tzw. zły cholesterol (130 vs 123 mg/dL). To czynniki bezpośrednio związane z rozwojem miażdżycy.

Jednocześnie kobiety wykazywały wyższe wskaźniki stanu zapalnego, takie jak białko C-reaktywne (CRP), OB oraz liczba płytek krwi. To sugeruje, że otyłość u kobiet częściej wiąże się z przewlekłą, ogólnoustrojową odpowiedzią zapalną. Ten stan nie daje często wyraźnych objawów, ale stopniowo uszkadza naczynia krwionośne i zwiększa ryzyko chorób serca oraz cukrzycy typu 2.

Skąd biorą się te różnice?

Zdaniem badaczy kluczową rolę odgrywają czynniki biologiczne - przede wszystkim hormony, sposób rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i różnice w działaniu układu odpornościowego.

Estrogen wpływa na to, gdzie odkłada się tłuszcz i jak organizm reaguje na stan zapalny. Kobiety częściej magazynują tłuszcz podskórnie, a ich układ odpornościowy jest zazwyczaj bardziej aktywny - częściowo z powodu uwarunkowań genetycznych związanych z chromosomem X.

Z kolei mężczyźni mają większą skłonność do gromadzenia tłuszczu wokół narządów wewnętrznych, co bezpośrednio przekłada się na zaburzenia metaboliczne i wyższe ryzyko chorób serca.

Otyłość to nie jedna choroba

Analiza ma charakter przekrojowy, co oznacza, że nie pozwala jednoznacznie określić zależności przyczynowo-skutkowych. Dodatkowo większość uczestników stanowili pacjenci jednej populacji etnicznej (Turcja), co ogranicza możliwość bezpośredniego przeniesienia wyników na inne grupy.

Kolejne badania mają objąć większe i bardziej zróżnicowane populacje oraz dokładniej przeanalizować mechanizmy biologiczne stojące za tymi różnicami.

Najważniejszy wniosek jest prosty, choć dalekosiężny: otyłość nie jest jednorodną chorobą. To złożony zestaw zaburzeń metabolicznych i zapalnych, które mogą przebiegać zupełnie inaczej u różnych osób. Płeć biologiczna okazuje się jednym z kluczowych czynników, które te różnice kształtują.

Czytaj także:

Pierwsza terapia dla osób z rzadką odmianą otyłości

Otyłość to choroba, nie wybór. Pacjenci wciąż walczą ze stereotypami