Melioidoza to mało znana choroba tropikalna, ale coraz częściej opisywana jako narastające zagrożenie zdrowia publicznego. Wywołują ją bakterie obecne w glebie i wodach gruntowych. Do zakażenia może dojść przez kontakt z otwartą raną, połknięcie skażonej wody lub wdychanie bakterii unoszących się w powietrzu, np. podczas pracy na polach ryżowych.

Infekcja może bardzo szybko przybrać ciężką postać. W skrajnych przypadkach prowadzi do gwałtownego zapalenia płuc lub sepsy. Do tej pory nie powstała szczepionka, która zapobiegałaby zakażeniu, a leczenie jest trudne, ponieważ bakteria jest naturalnie oporna na wiele antybiotyków.

Pierwsza skuteczna ochrona

Zespół naukowców z Tulane University opracował szczepionkę, która po raz pierwszy skutecznie ochroniła naczelne inne niż człowiek przed melioidozą. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Nature Communications.

U zaszczepionych zwierząt nie stwierdzono uszkodzeń płuc, nawet po ekspozycji na bakterie wywołujące chorobę. - Ta bakteria w ciągu 72 godzin wywołuje agresywną postać zapalenia płuc, która dosłownie może zniszczyć płuco. W naszym badaniu zwierzęta chronione szczepionką nie miały żadnych defektów - ich płuca pracowały całkowicie normalne - powiedziała Lisa Morici, mikrobiolożka i immunolożka z Tulane University School of Medicine.

Melioidozę wywołuje bakteria Burkholderia pseudomallei, najczęściej spotykana w Azji Południowo-Wschodniej i północnej Australii. Przez lata uważano, że nie występuje ona w Stanach Zjednoczonych. W ostatnim czasie wykryto ją jednak na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, a także w Portoryko i na Wyspach Dziewiczych USA.

Na świecie notuje się około 165 tys. przypadków melioidozy rocznie, choć liczba ta jest prawdopodobnie zaniżona, ponieważ objawy choroby mogą być bardzo różne. Śmiertelność wynosi od 20 do 50 proc. Nawet po długim leczeniu może dochodzić do nawrotów zakażenia. W Polsce choroba występuje ekstremalnie rzadko - tylko u osób, które przebywały w krajach endemicznych lub migrantów z tych regionów.

- Wraz ze wzrostem temperatur melioidoza pojawia się w nowych miejscach, w tym w USA. Wzrasta też ryzyko dla podróżnych i osób w służbie wojskowej - podkreśla Morici. - Ta bakteria znajduje się w grupie Tier 1 Select Agent, na tym samym poziomie zagrożenia co wirus ospy prawdziwej czy bakteria wąglika. Jesteśmy bliżej niż kiedykolwiek możliwości ochrony ludzi przed nią - dodała.

Jak działa szczepionka?

Nowa szczepionka opiera się na tzw. pęcherzykach zewnątrzbłonowych (OMV). Są to nanocząstki naturalnie uwalniane przez bakterie podczas wzrostu. Organizm rozpoznaje je w trakcie prawdziwej infekcji i reaguje uruchomieniem układu odpornościowego.

W szczepionce OMV pełnią rolę silnego bodźca immunologicznego. Dzięki temu preparat "udaje" kontakt z żywą bakterią i wywołuje odpowiedź obronną, nie powodując choroby. Jak zaznaczają badacze, szczepionka okazała się skuteczna także wobec bakterii rozpylonych w powietrzu, czyli w najbardziej śmiercionośnym i najtrudniejszym do powstrzymania scenariuszu zakażenia.

Szczepionkę już sprawdzono na ludzkich komórkach układu odpornościowego. Uzyskane odpowiedzi przeciwciał i limfocytów T sugerują, że preparat może wywołać ochronną reakcję także u ludzi. Do badań klinicznych jednak droga jeszcze daleka.

Prace nad preparatem trwały ponad 10 lat i były prowadzone we współpracy międzynarodowej. Oprócz Tulane University uczestniczyły w nich Northern Arizona University, University of California Irvine oraz australijski Charles Darwin University. - Nasza szczepionka była skuteczna przeciwko bakteriom przenoszonym drogą wziewną, które są najbardziej zabójcze i najtrudniejsze do zwalczenia - podkreśla Morici. - To było ogromne przedsięwzięcie i mamy nadzieję, że pozwoli ono w przyszłości chronić ludzi przed bardzo niebezpieczną chorobą - podsumowuje.

Czytaj także:

Szczepionki przeciwko grypie do poprawki. Naukowcy wskazali kierunek

Szczepionka przeciwko RSV może chronić też przed astmą