"Mniej białka, dłuższe życie!" - napisał gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego - Państwowego Instytutu Badawczego, w poście opublikowanym na X. Gielerak przytoczył wnioski z obszernego przeglądu literatury poświęconego wpływowi białka i aminokwasów na zdrowie oraz długość życia. Jego zdaniem publikacja przedstawia podejście odwrotne do popularnego w mediach społecznościowych "proteinmaxxingu", czyli zwiększania ilości białka w codziennej diecie.

Mniej białka, dłuższe życie!
Kompleksowy przegląd literatury pokazuje, że ograniczenie białka i wybranych aminokwasów poprawia zdrowie metaboliczne, zmniejsza starzenie komórkowe i wydłuża czas przeżycia w zdrowiu.
Całkowite odwrócenie trendu proteinmaxxing. Ciekawe…
— Grzegorz Gielerak (@GGielerak) August 1, 2026
 

Poprawa metabolizmu bez ograniczania kalorii

Artykuł opublikowany w Cell Press Blue nie opisuje jednego nowego eksperymentu. Jego autorzy zebrali wyniki wcześniejszych badań na drożdżach, owadach, rybach, gryzoniach oraz ludziach. Naukowcy wskazali 6 obszarów, na które może oddziaływać ograniczenie białka. Są to: zdrowie metaboliczne, szlaki rozpoznające dostępność składników odżywczych, starzenie komórkowe, funkcjonowanie mitochondriów, zmiany epigenetyczne oraz zachowanie sprawności w starszym wieku.

Autorzy zwracają uwagę, że znaczenie ma nie tylko całkowita ilość białka, lecz także jego skład. Szczególnie dużo badań dotyczy ograniczenia metioniny, izoleucyny i waliny. W doświadczeniach na zwierzętach interwencje te odtwarzały część efektów diety o obniżonej zawartości białka.

W badaniach na gryzoniach dieta o mniejszej zawartości białka zmniejszała ilość tkanki tłuszczowej, zwiększała wydatek energetyczny oraz poprawiała kontrolę poziomu glukozy. Efektu nie tłumaczyło jedzenie mniejszej liczby kalorii. Zwierzęta często jadły więcej, ale zużywały też więcej energii.

Ważną rolę odgrywał hormon FGF21, którego stężenie wzrasta w odpowiedzi na ograniczenie białka. U myszy był on potrzebny do wystąpienia wielu obserwowanych korzyści metabolicznych. Myszy pozbawione FGF21 nie żyły dłużej na diecie z ograniczoną ilością białka.

Autorzy opisują również krótkie badania kliniczne. Podczas 43-dniowej interwencji osoby na diecie niskobiałkowej zmniejszyły masę ciała i ilość tkanki tłuszczowej, a także obniżyły poziom glukozy na czczo, mimo większego spożycia kalorii. 5-tygodniowe badanie przeprowadzone wśród szczupłych mężczyzn wykazało poprawę wrażliwości na insulinę i wzrost wydatku energetycznego. Z kolei u pacjentów z zespołem metabolicznym 27 dni ograniczenia białka wiązało się ze zmniejszeniem otłuszczenia, poprawą wrażliwości na insulinę oraz obniżeniem poziomu glukozy, lipidów i markerów stanu zapalnego.

Nie każdy aminokwas działa tak samo

Ograniczenie białka wpływa na GCN2 i mTORC1, czyli szlaki pozwalające komórkom rozpoznawać dostępność składników odżywczych. Mniejsza ilość aminokwasów aktywuje GCN2 i hamuje mTORC1. W efekcie komórka ogranicza produkcję nowych białek oraz uruchamia autofagię, czyli proces usuwania niepotrzebnych białek i uszkodzonych struktur.

Autorzy zwracają uwagę, że wraz z wiekiem mTORC1 bywa stale nadmiernie aktywny, co może sprzyjać zaburzeniom komórkowym. W badaniach na myszach brak możliwości zahamowania tego szlaku osłabiał korzyści wynikające z ograniczenia białka.

Szczególnie dobrze przebadana jest metionina. Jej ograniczenie wydłużało życie wielu gatunków laboratoryjnych, poprawiało metabolizm tłuszczów i funkcjonowanie mitochondriów oraz zmniejszało oznaki słabości u starszych gryzoni. W 8-tygodniowych badaniach z udziałem ludzi ograniczenie aminokwasów siarkowych zwiększyło stężenie FGF21, obniżyło poziom leptyny i sprzyjało redukcji masy ciała.

Z kolei ograniczenie izoleucyny u myszy poprawiało metabolizm, zmniejszało oznaki słabości i wydłużało życie. Podobne efekty obserwowano po ograniczeniu waliny, choć autorzy zaznaczają, że jej wpływ może różnić się w zależności od gatunku i płci. Nie można przyjąć, że każde ograniczenie białka lub dowolnego aminokwasu przyniesie taki sam rezultat.

Rola mitochondriów, którą we wpisie wyróżnił prof. Gielerak, jest jednym z ciekawszych, ale słabiej poznanych elementów publikacji. W części badań na gryzoniach ograniczenie białka zmniejszało stres oksydacyjny w wątrobie i zwiększało aktywność mitochondriów. Z kolei dieta wysokobiałkowa obniżała aktywność łańcucha oddechowego w mięśniach myszy i pogarszała ich wytrzymałość.

To nie jest dieta dla każdego

Najmocniejsze dowody na wydłużenie życia po ograniczeniu białka pochodzą z badań na organizmach modelowych, nie na ludziach. Nie wykazano dotychczas, że taka dieta faktycznie wydłuża nasze życie. Nie ustalono również jednej optymalnej ilości białka, która zapewniałaby korzyści bez ryzyka niedoboru.

Autorzy przestrzegają, że ograniczanie białka może być niebezpieczne dla dzieci, kobiet w ciąży, osób spożywających mało kalorii, wracających do zdrowia po urazach oraz części seniorów. Większe zapotrzebowanie mogą mieć również osoby regularnie ćwiczące.

Czytaj także:

17 naukowców wraca do Polski. Wśród nich badacze mózgu i RNA

EMA: 6 nowych leków, 12 rozszerzeń terapii i 3 odmowy