Rak piersi od lat pozostaje najczęściej rozpoznawanym nowotworem u kobiet na świecie i jedną z głównych przyczyn przedwczesnej śmierci. Według najnowszej analizy opublikowanej w The Lancet Oncology odnotowano ok. 2,3 mln nowych przypadków i 764 tys. zgonów związanych z tą chorobą.

Skala problemu jest jeszcze lepiej widoczna, gdy spojrzymy na tzw. lata życia w zdrowiu utracone z powodu choroby i przedwczesnej śmierci. W przypadku raka piersi było to ok. 24 mln lat życia w zdrowiu utraconych globalnie w 2023 r. To ponad dwukrotnie więcej niż w 1990 r., kiedy wskaźnik ten wynosił ok. 11,7 mln lat.

Wyniki pochodzą z dużej analizy obejmującej 204 kraje i terytoria. Naukowcy wykorzystali dane z rejestrów nowotworów, systemów rejestracji zgonów oraz wywiadów z rodzinami kobiet zmarłych z powodu raka piersi. Na tej podstawie przygotowano również prognozy do 2050 r.

Prognozy nie są optymistyczne

Autorzy badania przewidują, że w ciągu najbliższych 25 lat liczba nowych przypadków raka piersi znacząco wzrośnie. Według prognoz liczba zachorowań zwiększy się z 2,3 mln w 2023 r. do ponad 3,5 mln rocznie w 2050 r. Jeszcze szybciej może rosnąć liczba zgonów. Naukowcy szacują, że roczna liczba zgonów wzrośnie o 44 proc. - z 764 tys. do prawie 1,4 mln. Wynika to głównie ze starzenia się populacji, zmian stylu życia oraz rosnącej liczby przypadków w krajach o niższych dochodach.

- Rak piersi nadal wywiera ogromny wpływ na życie kobiet i całych społeczności - mówi główna autorka analizy, Kayleigh Bhangdia z Institute for Health Metrics and Evaluation na University of Washington. - W krajach o wysokich dochodach kobiety częściej korzystają z badań przesiewowych, szybciej otrzymują diagnozę i mają dostęp do nowoczesnego leczenia. Tymczasem rosnące obciążenie chorobą coraz wyraźniej przenosi się do krajów o niższych dochodach, gdzie diagnoza często stawiana jest później, a dostęp do leczenia jest ograniczony - dodaje.

Dane pokazują duże różnice między regionami świata. W 2023 r. 73 proc. wszystkich nowych przypadków raka piersi wystąpiło w krajach o wysokich i średnio wysokich dochodach. Jednocześnie niemal 39 proc. zgonów z powodu raka piersi odnotowano w krajach o niskich i niższych średnich dochodach.

Po uwzględnieniu struktury wieku populacji najwyższe wskaźniki nowych zachorowań obserwuje się w krajach wysoko rozwiniętych. W takich państwach jak Monako, Andora, Francja, Niemcy czy Irlandia notuje się 100 lub więcej nowych przypadków na 100 tys. kobiet rocznie. Dla porównania, w krajach o niższych dochodach, takich jak Afganistan, Somalia czy Mozambik, wskaźnik ten wynosi ok. 13 przypadków na 100 tys. kobiet. Paradoks polega na tym, że choć w krajach bogatszych diagnozuje się więcej przypadków, to w krajach uboższych częściej dochodzi do zgonów.

Śmiertelność spada w bogatych krajach, rośnie w biedniejszych

Od 1990 r. standaryzowany wskaźnik zgonów z powodu raka piersi spadł w krajach wysokorozwiniętych średnio o 30 proc. i wynosi dziś ok. 16 zgonów na 100 tys. kobiet. W krajach o niskich dochodach sytuacja wygląda odwrotnie. W tym samym okresie wskaźnik śmiertelności niemal się podwoił i sięga ok. 24 zgonów na 100 tys. kobiet.

To prawdopodobnie efekt różnic w dostępie do diagnostyki i leczenia. W wielu krajach rozwijających się brakuje aparatów do radioterapii, leków stosowanych w chemioterapii czy laboratoriów patologicznych. Wiele państw mierzy się jednocześnie ze zmianami stylu życia oraz starzeniem się społeczeństwa, a systemy ochrony zdrowia nie nadążają za rosnącym zapotrzebowaniem na leczenie onkologiczne.

Coraz więcej przypadków u młodszych kobiet

Rak piersi wciąż najczęściej diagnozowany jest u kobiet po 55. roku życia. W 2023 r. w tej grupie wiekowej odnotowano ok. 161 nowych przypadków na 100 tys. kobiet, podczas gdy w grupie 20-54 lat było to ok. 50 przypadków na 100 tys. kobiet. Jednak w młodszej grupie wiekowej obserwuje się wyraźny wzrost zachorowań. Od 1990 r. częstość nowych przypadków u kobiet w wieku 20-54 lat wzrosła o 29 proc.

Analiza wskazuje również na znaczenie czynników ryzyka, które można modyfikować. W 2023 r. 28 proc. globalnego obciążenia rakiem piersi było związane z sześcioma czynnikami stylu życia. Największy wpływ miał wysoki poziom spożycia czerwonego mięsa, który odpowiadał za prawie 11 proc. utraconych lat życia w zdrowiu. Kolejne miejsca zajmowały palenie tytoniu (8 proc.), wysoki poziom cukru we krwi (6 proc.) oraz nadwaga i otyłość (4 proc.). Znaczenie mają także spożycie alkoholu oraz niska aktywność fizyczna. Autorzy badania podkreślają, że zmiany stylu życia mogą mieć duży wpływ na przyszłe ryzyko zachorowań.

Co dalej?

Naukowcy podkreślają, że nawet najlepsze strategie profilaktyczne nie zapobiegną wszystkim przypadkom raka piersi. Dlatego równie ważne jest zapewnienie kobietom równego dostępu do diagnostyki i leczenia. Kluczowe jest także obniżenie kosztów terapii oraz zapewnienie, aby podstawowa opieka onkologiczna była częścią powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Tylko wtedy możliwe będzie zmniejszenie nierówności w przeżywalności i realna poprawa wyników leczenia na świecie.

Czytaj także:

Raport UE: Tych zgonów w Polsce można było uniknąć

Onkozdrowie Polek: eksperci wskazują 10 rekomendacji zmian