Aleksandra Kurowska: Coraz częściej pojawia się temat RSV nie tylko u dzieci, ale też u dorosłych. Czy faktycznie jest to jedno z najważniejszych zakażeń tego sezonu?

Prof. Krzysztof Tomasiewicz: W tej chwili mamy szczyt sezonu infekcyjnego. Krążą wszystkie wirusy wywołujące zakażenia dróg oddechowych: RSV, grypa i COVID - choć COVID trochę mniej. Do tego dochodzą zakażenia, które są obecne stale, jak półpasiec czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Zakres jest bardzo szeroki.

Mamy też pewną liczbę chorób importowanych, choć obecnie ludzie podróżują mniej. Pojawiają się też dyskusje o wirusie Nipah, który ma pewien potencjał epidemiczny.

A jeśli ktoś w tym sezonie nie zaszczepił się ani na RSV, ani na grypę, to czy jeszcze ma sens się szczepić?

To trudne pytanie. Jeśli chodzi o grypę, wiemy, że w tym sezonie wirus jest nieco inny niż w poprzednich latach, choć wstępne szacunki mówią jednak o około 70 proc. skuteczności u dzieci i 40 proc. skuteczności u dorosłych Po drugie, jesteśmy na szczycie fali zachorowań na grypę więc szczepienie na tym etapie sezonu jest, mówiąc uczciwie, trochę spóźnione.

Co to znaczy, że wirus jest "inny"?

Obserwujemy zachorowania pomimo szczepienia. Zakażenia po szczepieniu zdarzają się, są czymś normalnym, ale w tym sezonie widzimy również pełnoobjawowe zachorowania. To sugeruje, że skuteczność szczepionki może być nieco niższa niż przeciętnie, ale nadal zabezpiecza wiele osób. Pamiętajmy, że podstawową korzyścią ze szczepienia jest ochrona przed hospitalizacją i ciężkim przebiegiem z powikłaniami. Dlatego zawsze warto się szczepić przeciwko grypie, najlepiej przed sezonem. Część pacjentów ma objawy ze strony przewodu pokarmowego: biegunki, nudności, wymioty - i to też bywa obraz grypy. Dlatego, jeśli obok objawów żołądkowo-jelitowych pojawiają się kaszel, bóle głowy, wysoka gorączka czy bóle mięśni, warto pomyśleć o grypie.

A RSV? Zaszczepić się  jeszcze? Grypa jest już dość dobrze znana, ale mam wrażenie, że gdyby zapytać w kolejce w przychodni, co to jest RSV, nie wszyscy by wiedzieli.

Zdecydowanie. O RSV w kontekście dorosłych mówi się dopiero od kilku lat. Wcześniej kojarzono tego wirusa głównie z zagrożeniem dla małych dzieci. Ta groźba oczywiście nadal istnieje, ale po pandemii mieliśmy 2-3 sezony z wyraźnie większą liczbą zakażeń RSV także u dorosłych.

RSV "stało się bardziej widoczne" również dzięki testom combo. Lekarze rodzinni i izby przyjęć mają dziś możliwość wykonania jednego wymazu, który jednocześnie wykrywa grypę, COVID i RSV. Do tego w ostatnim czasie doszła jeszcze mykoplazma i adenowirus. Dzięki temu więcej zakażeń RSV jest rozpoznawanych, bo na podstawie samych objawów praktycznie nie da się ich odróżnić.

Czyli na RSV opłaca się zaszczepić o każdej porze roku?

Tak, zdecydowanie. Tym bardziej, że każda ze szczepionek daje ochronę co najmniej na 3 sezony. To zupełnie inna sytuacja niż w przypadku grypy, gdzie szczepienie trzeba powtarzać co roku.

Spadek skuteczności jest minimalny. Możliwe nawet, że ochrona utrzymuje się do 5 sezonów, choć tego jeszcze nie wiemy.

Warto też pamiętać, że zakażenia RSV występują przez cały rok. O ile grypa ma wyraźny sezon, o tyle RSV krąży cały czas, z nasileniem późną jesienią, zimą i wczesną wiosną.

Komu to szczepienie jest najbardziej potrzebne?

Już od kilku lat publikowane są prace pokazujące, że RSV jest szczególnie groźne dla pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Może prowadzić do dekompensacji i niewydolności serca, a pacjenci z niewydolnością serca przechodzą RSV ciężej. Podobnie jest u chorych z cukrzycą czy chorobami układu oddechowego.

Jakie szczepionki mamy do dyspozycji i jaka jest ich skuteczność?

Są dwie szczepionki: jedna z adiuwantem i jedna bez adiuwantu. To istotne, ponieważ szczepionkę bez adiuwantu można stosować u kobiet w ciąży, a tej z adiuwantem - nie. Poza tym skuteczność i wskazania są bardzo podobne. Skuteczność wynosi około 80 proc.

A dla porównania, jaka jest skuteczność szczepionek przeciw grypie?

Różna. W ostatnich 10 sezonach wahała się między 30 a ponad 60 proc. Trzeba jednak pamiętać, co rozumiemy przez "skuteczność". Chodzi przede wszystkim o ochronę przed hospitalizacją, ciężkim przebiegiem choroby i zgonem. Częściowo szczepionki chronią także przed samym zakażeniem, ale to nie jest główny punkt końcowy oceny.

Dla kogo szczepienie jest refundowane?

W pełni refundowane dla osób powyżej 65. roku życia oraz dla kobiet w ciąży. To bardzo dobra decyzja, bo właśnie te grupy są najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby. Osoby między 60 a 65 rokiem życia mają refundację 50 proc.

A osoby młodsze? Jeżeli je na to stać, powinny się zaszczepić?

Jeżeli kogoś stać, to warto szczepić się na wszystko, co jest dostępne. Ja sam tak robię. Oczywiście ryzyko zakażenia oceniamy w kontekście wieku i chorób współistniejących. U młodszych osób z poważnymi chorobami przewlekłymi wiek nie powinien być przeciwwskazaniem.

Czy jest jeszcze coś ważnego związanego z RSV, na co warto zwrócić uwagę?

Bardzo istotne jest szczepienie kobiet w ciąży. Chroni ono nie tylko ciężarną, ale przede wszystkim noworodka. RSV jest wyjątkowo groźne dla najmłodszych dzieci, a przeciwciała matczyne przechodzą przez łożysko. Przeciwciała utrzymują się co najmniej 6 miesięcy. To kluczowy okres, bo właśnie wtedy ryzyko ciężkiego przebiegu RSV jest największe.

A jeśli chodzi o wcześniaki?

Dla nich dostępne są przeciwciała monoklonalne, ale to rozwiązanie bardzo kosztowne. Z punktu widzenia populacyjnego szczepienia są znacznie skuteczniejszą i bardziej racjonalną formą profilaktyki.

Polecamy także:

Nowe ognisko Nipah w Azji. Jak realne jest ryzyko dla Europy?