Badanie opublikowane w Annals of Internal Medicine objęło ponad 509 tys. osób w wieku co najmniej 66 lat, które przebywały w domach opieki i zakładach pielęgnacyjnych w USA. Naukowcy przeanalizowali dane z programu Medicare oraz elektroniczną dokumentację medyczną z lat 2017-2022.

Badacze sprawdzili, czy przyjęcie rekombinowanej szczepionki przeciw półpaścowi (RZV) w ciągu roku od pobytu w placówce opiekuńczej wpływa na ryzyko demencji. Okazało się, że osoby zaszczepione miały o 24 proc. niższe ryzyko otrzymania diagnozy demencji w ciągu kolejnych 4 lat. Przekładało się to na spadek ryzyka o 5,8 punktu procentowego. Autorzy oszacowali, że potencjalnie można byłoby zapobiec ok. jednemu na 17 przypadków demencji.

Wyniki zaskoczyły samych naukowców

Spośród ponad pół miliona uczestników badania niemal 8,9 tys. osób otrzymało co najmniej jedną dawkę szczepionki przeciw półpaścowi. Większość zaszczepiła się już po opuszczeniu placówki opiekuńczej. Naukowcy wykluczyli osoby, które wcześniej miały rozpoznaną demencję lub zmarły przed rozpoczęciem obserwacji.

Jak przyznała główna autorka badania dr Kaley Hayes z Brown University School of Public Health, zespół był zaskoczony skalą efektu: - Szczerze mówiąc, wyniki nas zaskoczyły. Są one jednak zgodne z wynikami innych badań, które obejmowały głównie starszą formę szczepionki - powiedziała.

Skąd taki efekt?

Naukowcy nie wiedzą, dlaczego szczepienie przeciw półpaścowi może zmniejszać ryzyko demencji. Jedna z hipotez zakłada, że reaktywacja wirusa ospy wietrznej i półpaśca może przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego oraz zmian neurodegeneracyjnych w mózgu. Zapobieganie reaktywacji wirusa mogłoby więc pośrednio chronić funkcje poznawcze.

Inna teoria wskazuje na samą odpowiedź immunologiczną wywoływaną przez szczepienie. Coraz więcej badań sugeruje, że aktywacja układu odpornościowego przez niektóre szczepionki może ograniczać procesy zapalne związane ze starzeniem się mózgu i rozwojem chorób neurodegeneracyjnych.

Nowe badanie wpisuje się w rosnącą liczbę publikacji na ten temat. Wcześniejsze analizy z Kanady, Walii i Australii również wskazywały, że szczepienie przeciw półpaścowi może zapobiegać lub opóźniać rozwój demencji. Jedno z badań wykazało, że osoby zaszczepione były o ok. 20 proc. mniej narażone na demencję w ciągu 7 lat obserwacji. Eksperci podkreślają jednak, że obecne dane mają charakter obserwacyjny i nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego.

Jaka szczepionka jest dostępna w Polsce?

Obecnie w Polsce dostępna jest jedna szczepionka przeciw półpaścowi - Shingrix. Ponieważ jest to szczepionka rekombinowana, nie zawiera całego wirusa i nie może wywołać choroby. Preparat podaje się w dwóch dawkach, a druga dawka powinna zostać przyjęta po 2-6 miesiącach od pierwszej. Badania wykazały, że skuteczność Shingrix w zapobieganiu półpaścowi i neuralgii popółpaścowej przekracza 90 proc., także u osób starszych.

Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka jest refundowana dla części pacjentów. Osoby w wieku 65 lat i starsze, które mają choroby zwiększające ryzyko półpaśca, mogą otrzymać ją bezpłatnie. Z kolei dorośli od 18. roku życia z określonymi chorobami przewlekłymi lub zaburzeniami odporności mogą skorzystać z 50-procentowej refundacji. Szczepionka jest również dostępna komercyjnie dla pozostałych dorosłych.

Czytaj także:

Półpasiec a serce. Szczepienie obniża ryzyko zgonu

Badania potwierdziły bezpieczeństwo szczepionek. Rząd USA je blokuje