Punktem wyjścia dla najnowszego badania zespołu z UTHealth Houston była rozmowa z urzędnikami zdrowia publicznego. Jak wspomina prof. Paul Schulz, zainteresowanie wcześniejszymi wynikami - pokazującymi ochronny efekt szczepień przeciw grypie - doprowadziło do prostego, ale dotąd pomijanego pytania: czy dawka szczepionki ma znaczenie?

- Przeszliśmy przez wyniki, a oni zapytali, czy istnieją różnice między dawkami. Byłem zaskoczony. Jako lekarz nie wiedziałem nawet, że dostępna jest wersja wysokodawkowa - przyznaje prof. Schulz.

To właśnie ta luka w wiedzy stała się impulsem do przeprowadzenia nowej analizy, której wyniki opublikowano w czasopiśmie Neurology.

Regularne szczepienia szczególnie ważne dla seniorów

Choroba Alzheimera to najczęstsza postać demencji. Na świecie żyje z nią ok. 55 mln osób, a w Polsce szacunkowo 500-600 tys.; liczby te będą rosnąć wraz ze starzeniem się populacji.

Już w 2022 r. zespół prof. Schulza wykazał, że osoby po 65. roku życia, które przyjęły szczepionkę przeciw grypie, miały o ok. 40 proc. niższe ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Był to ważny sygnał, ale pozostawało pytanie: czy można ten efekt jeszcze wzmocnić?

W najnowszym badaniu naukowcy przeanalizowali dane niemal 200 tys. osób w wieku 65 lat i więcej. Porównano dwie grupy: pacjentów otrzymujących standardową dawkę szczepionki przeciw grypie oraz tych, którzy otrzymali tzw. szczepionkę wysokodawkową. Różnica okazała się znacząca. O ile standardowa szczepionka wiązała się z redukcją ryzyka choroby Alzheimera o ok. 40 proc., to w przypadku wysokiej dawki spadek ten sięgał już blisko 55 proc.

Dlaczego dawka ma znaczenie?

Z wiekiem układ odpornościowy słabnie - to zjawisko określane jako immunosenescencja. Właśnie dlatego amerykańskie CDC zaleca osobom powyżej 65. roku życia stosowanie szczepionek o zwiększonej zawartości antygenu, nawet czterokrotnie wyższej niż w standardowych preparatach. W Polsce standardowa szczepionka przeciwko grypie jest dostępna bezpłatnie dla osób powyżej 65. roku życia. Z kolei "turboszczepionka", czyli preparat Efluelda Tetra, zawierający większą ilość antygenów wirusa grypy niż standardowe preparaty, nie jest objęty pełną refundacją dla tej grupy wiekowej (50 proc. refundacji dla osób 60+).

Silniejsza odpowiedź immunologiczna może mieć znaczenie nie tylko w kontekście ochrony przed samą grypą. Coraz więcej danych sugeruje, że infekcje i przewlekły stan zapalny mogą przyspieszać procesy neurodegeneracyjne w mózgu. Analiza wykazała również, że efekt ochronny wysokodawkowej szczepionki był bardziej wyraźny u kobiet. To ciekawa obserwacja, choć jej przyczyny pozostają niejasne. Prawdopodobny jest wpływ hormonów.

Ostrożny optymizm

Autorzy badania podkreślają, że choć wyniki są bardzo obiecujące, mają one charakter obserwacyjny. Nie można więc jeszcze mówić o bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym. Nie da się wykluczyć, że osoby decydujące się na szczepionkę wysokodawkową różnią się od innych pacjentów, np. stylem życia czy poziomem dbałości o zdrowie.

W sezonie grypowym 2025/2026 łącznie zaszczepiło się w Polsce ok. 2,2-2,24 mln osób, a w grupie 65+ poziom wyszczepialności wynosi obecnie ok. 20-23 proc. Oznacza to, że w naszym kraju zaszczepiła się mniej więcej co 4-5. osoba. To wciąż poniżej rekomendowanego przez WHO poziomu 75 proc. dla tej grupy.

Czytaj także:

Europa słabnie w badaniach nad szczepionkami

Szczepienie przeciw HPV obniża ryzyko raka szyjki macicy przez 18 lat