Współczesne szczepionki przeciwko grypie sezonowej skupiają się głównie na jednym elemencie wirusa: hemaglutyninie (HA). To białko znajdujące się na powierzchni wirusa grypy, którego zadaniem jest przyłączenie cząsteczki do powierzchni infekowanej komórki. Taka taktyka ma sens, bo ogranicza ryzyko infekcji. Problem w tym, że nawet zaszczepiona osoba, dalej może przenosić wirusa, zwłaszcza po kilku miesiącach, gdy ochrona słabnie.

Zespół naukowców z Uniwersytetu Michigan i Instytutu Pasteura postanowił spojrzeć na grypę inaczej. Uczeni chcieli sprawdzić nie tylko, kto zachoruje, ale kto może zarażać innych i dlaczego. To doprowadziło ich do innego białka wirusa grypy: neuraminidazy (NA). - NA jest częścią wirusa grypy, która była stosunkowo pomijana w projektowaniu szczepionek, a mimo to odgrywa ważną rolę nie tylko w obniżaniu ryzyka zakażenia, ale także w zmniejszaniu zaraźliwości po zakażeniu - powiedziała Aubree Gordon, współautorka badania i dyrektorka Michigan Center for Infectious Disease Threats and Pandemic Preparedness.

Eksperci ostrzegają przed ciężkim sezonem grypowym 2025/2026, a na półkuli północnej odnotowano już pierwsze zgony. Grypa co roku zakaża ponad miliard osób na świecie i prowadzi do nawet 650 tys. zgonów. Do tego dochodzą hospitalizacje i ogromne straty gospodarcze związane z absencją w pracy.

Neuraminidaza jak "nożyczki"

Neuraminidaza to jedno z białek, które działa jak "nożyczki" pomagające wirusowi wydostać się z zakażonej komórki i przenosić dalej na kolejne osoby. Gdy wirus już się namnoży, neuraminidaza odcina go od powierzchni komórki, dzięki czemu nowe cząstki mogą swobodnie rozprzestrzeniać się w drogach oddechowych.

Badanie, opublikowane w Nature Communications, pokazało, że przeciwciała przeciwko neuraminidazie nie tylko zmniejszają ryzyko zakażenia, ale też sprawiają, że osoba chora jest mniej zakaźna. Innymi słowy: wirus trudniej "wychodzi" z organizmu i trudniej trafia do kolejnych osób.

To nie jedyne przeciwciała, które okazały się ważne. Naukowcy wskazują też na rolę przeciwciał przeciwko tzw. trzonowi hemaglutyniny oraz jej "głowie". Razem tworzą one zestaw, który działa szerzej i dłużej niż odpowiedź wywoływana przez standardowe szczepionki.

Różne oblicza odporności

Naukowcy prześledzili 171 gospodarstw domowych w Nikaragui (łącznie 664 osoby) przez trzy sezony grypowe: 2014, 2016 i 2017 r. To populacja wyjątkowa z punktu widzenia badań nad odpornością, bo niemal nikt z uczestników wcześniej nie był szczepiony przeciwko grypie. Dzięki temu obserwowano odporność opartą niemal wyłącznie na wcześniejszym przechorowaniu. Badano próbki krwi, wykonywano testy wirusologiczne i analizowano dokładne dane o tym, kto kogo zaraził.

Zauważono, że odporność po infekcji a odporność poszczepienna różnią się od siebie. Osoba, która przechorowała grypę, może być chroniona przed tym samym szczepem przez wiele lat. Tymczasem szczepionki zwykle zapewniają umiarkowaną ochronę i to na mniej niż rok.

To właśnie analiza odporności po przejściu choroby pozwoliła badaczom wskazać, które odpowiedzi immunologiczne są najskuteczniejsze. I tutaj ważna adnotacja - nikt tymi badaniami nie zachęca do "przechodzenia grypy", choć naturalne przeciwciała można wykorzystać w projektowaniu przyszłych szczepionek.

Nowy wymiar ochrony

Wnioski naukowców są jednoznaczne. Włączenie do szczepionek komponentów wzmacniających odpowiedź przeciwko neuraminidazie i różnym częściom hemaglutyniny mogłoby zapewnić nowy poziom ochrony populacyjnej. Taka szczepionka nie tylko jedną osobę, ale też ograniczała krążenie wirusa w społeczeństwie. To szczególnie ważne dla niemowląt, seniorów i osób z obniżoną odpornością. Właśnie takie rozwiązania mogą uchronić nas przed kolejną pandemią.

Czytaj także:

Szczepionka przeciwko grypie H5N8 skutecznie pobudza odporność

Dwa "wąskie gardła" infekcji. Tak wirus przejmuje komórkę