W 2023 r. do europejskiego systemu nadzoru zgłoszono 6254 zakażenia miejsca operowanego (SSI) pośród 421 397 monitorowanych zabiegów wykonanych w 918 szpitalach z 12 państw UE oraz Norwegii. Zakażenia miejsca operowanego należą do najczęstszych zakażeń związanych z opieką zdrowotną. Wydłużają pobyt w szpitalu, zwiększają ryzyko kolejnych operacji, leczenia na oddziałach intensywnej terapii i zgonu.

Najwięcej monitorowanych zabiegów stanowiły wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego (167 445), endoprotezy kolana (105 401) oraz cesarskie cięcia (60 647). Raport obejmuje łącznie 9 rodzajów operacji, w tym również zabiegi kardiochirurgiczne, operacje jelita grubego, usunięcia pęcherzyka żółciowego i laminektomie. Niestety, nie ma w nim danych z Polski.

Największe ryzyko podczas operacji jelita grubego

Najwyższy odsetek zakażeń odnotowano po otwartych operacjach jelita grubego. Zakażenie rozwinęło się u 10,2 proc. pacjentów. Dla porównania, po laparoskopowych operacjach jelita grubego było to 5,7 proc., po otwartej cholecystektomii 3,3 proc., po pomostowaniu aortalno-wieńcowym 2,1 proc., a po cesarskim cięciu 1,4 proc. Najrzadziej zakażenia występowały po laminektomii (0,4 proc.) i wszczepieniu endoprotezy kolana (0,7 proc.).

Zabiegi wykonywane techniką laparoskopową - co oczywiste - wiążą się ze znacznie mniejszym ryzykiem zakażeń niż odpowiadające im operacje otwarte. Dotyczy to zarówno usunięcia pęcherzyka żółciowego, jak i operacji jelita grubego.

Te ostatnie wyróżniały się także pod innymi względami. To właśnie w tej grupie odnotowano najwyższą śmiertelność podczas hospitalizacji - 7,6 proc. Pacjenci pozostawali w szpitalu najdłużej, mediana pobytu po zabiegu wynosiła 11 dni. Jednocześnie ponad 38 proc. tych operacji wykonywano w tzw. polu skażonym, co znacząco zwiększa ryzyko infekcji.

Większość zakażeń pojawia się już po wypisie

Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest moment wykrycia zakażenia. Tylko 31 proc. przypadków rozpoznano jeszcze podczas pobytu chorego w szpitalu. Aż 62 proc. wykryto dopiero po wypisie, a w 7 proc. przypadków brakowało informacji o dacie zakończenia hospitalizacji.

Różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami operacji były jednak bardzo duże. Po otwartych operacjach jelita grubego aż 77 proc. zakażeń rozpoznawano jeszcze w szpitalu. Z kolei po wszczepieniu endoprotezy kolana było to zaledwie 8 proc.

Nie wszystkie zakażenia miały taki sam przebieg. Najczęściej były to zakażenia powierzchowne (37 proc.), ale niemal tyle samo stanowiły znacznie poważniejsze infekcje. Zakażenia głębokie odpowiadały za 27,4 proc. przypadków, a kolejne 35,3 proc. obejmowało narządy lub przestrzenie operowane. Tutaj znowu słabo wypadły operacje wszczepienia endoprotez. W przypadku zakażeń po operacji biodra aż 83 proc. miało ciężki charakter, a po operacji kolana 79 proc.

Antybiotyki są standardem przed większością operacji

Raport pokazuje również, że profilaktyka antybiotykowa jest rutynowo stosowana przed większością monitorowanych zabiegów. Otrzymało ją od 85 do niemal 99 proc. pacjentów poddawanych operacjom ortopedycznym, kardiochirurgicznym i cesarskim cięciom. Wyjątkiem były zabiegi usunięcia pęcherzyka żółciowego. W ich przypadku antybiotyki podawano znacznie rzadziej - przed operacją laparoskopową otrzymało je 35 proc. pacjentów, a przed zabiegiem metodą otwartą 54 proc.

Wśród blisko 5 tys. zidentyfikowanych drobnoustrojów najczęściej wykrywano Staphylococcus aureus, który odpowiadał za 18 proc. zakażeń. Kolejne miejsca zajęły gronkowce koagulazo-ujemne (16,9 proc.), Escherichia coli (12,6 proc.) oraz bakterie z rodzaju Enterococcus (12,4 proc.). W operacjach jelita grubego dominowały bakterie jelitowe z grupy Enterobacterales.

Potrzebny lepszy nadzór

Eksperci ECDC podkreślają, że w latach 2013-2023 odsetek zakażeń pozostawał na ogół stabilny lub stopniowo malał. Jednocześnie w latach 2020-2023 dla części procedur pojawiły się niewielkie wzrosty, które wymagają dalszej obserwacji. W 2023 r. liczba monitorowanych zabiegów osiągnęła rekordowy poziom dla kilku rodzajów operacji, co świadczy o odbudowie systemu nadzoru po pandemii COVID-19.

Dane należy interpretować ostrożnie. W nadzorze uczestniczy mniej niż połowa państw UE i EOG, a sposób monitorowania pacjentów po wypisie różni się między krajami. ECDC wskazuje, że większy udział państw oraz ujednolicenie zasad nadzoru pozwolą lepiej oceniać skuteczność działań zapobiegających SSI.

Czytaj także:

Hemofilia a endoproteza. Dobre wieści dla pacjentów

Dostała nowe jelito i nerkę. Takie przeszczepy to rzadkość