2 października w Senacie RP zebrał się Parlamentarny Zespół ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia. Tematem przewodnim posiedzenia była "Strefa Dialogu Jutra. Dyskusja na rzecz terapii i leków cyfrowych" – czyli rozmowy o tym, jak nowe technologie mogą zmienić polską medycynę i system ochrony zdrowia.

Jeszcze przed oficjalnym rozpoczęciem posiedzenia odbyła się konferencja prasowa, w której udział wzięli m.in. przewodnicząca zespołu senator Agnieszka Gorgoń-Komor, profesor kardiologii Marcin Grabowski, ekonomistka i współzałożycielka Human Answer Institute Anna Gołębicka oraz prezes Naczelnej Rady Lekarskiej dr Łukasz Jankowski.

Senator Gorgoń-Komor nie ukrywała, że wobec braków kadrowych i rosnących potrzeb pacjentów innowacje cyfrowe mogą stać się jednym z filarów systemu ochrony zdrowia. – Monitorowanie ciąży poprzez tętno płodu, kontrola pacjentów kardiologicznych w domu, wyłapywanie stanów zagrożenia życia – to nasze wyzwania. Musimy odpowiedzieć dzisiaj jako Polska, czy chcemy wejść do tego pociągu innowacji, szybkiego pendolino, czy będziemy daleko z tyłu – mówiła.

Głos zabrał również prof. Marcin Grabowski z I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM, który przypomniał, że polska kardiologia już dziś korzysta z rozwiązań cyfrowych i ma się czym pochwalić. – Od lat zdalnie monitorujemy pacjentów, mamy transmisję EKG z karetek pogotowia. Nasi pacjenci korzystają z aplikacji edukacyjnych, które wspierają ich w osiąganiu celów terapeutycznych i zmniejszają ryzyko powikłań – podkreślał. Z kolei Anna Gołębicka wskazała na wymiar ekonomiczny i organizacyjny. – Cyfryzacja to odpowiedź na sytuację, w której mamy coraz więcej pacjentów, a coraz mniej środków. Terapie cyfrowe sprawiają, że pacjent zmienia nawyki i efektywniej korzysta z przepisanych terapii. To eliminacja strat czasu i szybszy powrót do zdrowia – zaznaczyła.

Najbardziej konkretne postulaty padły jednak ze strony prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej. Dr Łukasz Jankowski mówił wprost: – Chcemy dla naszych pacjentów innowacji na receptę. Chcemy, żeby cyfrowe rozwiązania weszły na stałe i żeby były bezpieczne dla pacjenta. Ale dziś wciąż nie doczekaliśmy się ścieżki walidacji, certyfikacji, a w przyszłości może refundacji ze strony państwa. Przykłady innych krajów pokazują, że to możliwe. Czas to zrobić również w Polsce.

Dyskusja na rzecz terapii i leków cyfrowych w Senacie RP – co omówiono?

Po konferencji prasowej rozpoczęło się właściwe posiedzenie zespołu w Senacie. Już na wstępie senator Agnieszka Gorgoń-Komor podkreśliła, że cyfrowe terapie to nie abstrakcja, ale realna odpowiedź na rosnące wyzwania systemu. – To nie jest rozmowa o przyszłości odległej. To jest teraźniejszość, która powinna być wpisana w polski system ochrony zdrowia – zaznaczyła.

Eksperci wskazywali, że cyfrowe rozwiązania mogą odciążyć lekarzy i pielęgniarki, którzy dziś mierzą się z ogromnymi brakami kadrowymi. Prof. Marcin Grabowski zwrócił uwagę, że technologie już dziś pomagają kardiologom w codziennej praktyce – od monitorowania pracy serca w warunkach domowych, przez teletransmisje EKG, aż po aplikacje wspierające edukację pacjentów. – Nie rozmawiamy o pomysłach na przyszłość, tylko o narzędziach, które realnie zmniejszają ryzyko powikłań i ratują zdrowie – mówił.

Kluczowe wyzwania i postulaty

Lekarze i eksperci podkreślali, że największym problemem pozostaje także brak przejrzystej ścieżki oceny innowacyjnych rozwiązań. Bez jasnych zasad walidacji klinicznej i certyfikacji aplikacji oraz urządzeń medycznych rynek będzie zalewany produktami o wątpliwej jakości, a pacjenci narażeni na ryzyko dezinformacji. Wskazywano również na konieczność stworzenia krajowego rejestru certyfikowanych terapii cyfrowych – swoistej listy "ostemplowanych" rozwiązań, po które lekarze i pacjenci mogliby sięgać bez obaw.

Nie zabrakło też przykładów już działających technologii. W kardiologii od lat funkcjonuje telemonitoring i transmisja EKG, a urządzenia monitorujące dobrostan płodu w warunkach domowych pokazują, że cyfrowe terapie realnie poprawiają bezpieczeństwo i komfort pacjentów. Prof. Jacek Szaflik, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki WUM, zwracał uwagę na potencjał sztucznej inteligencji w okulistyce. – Mamy około pół miliona osób niezdiagnozowanych z jaskrą. Wczesna diagnostyka jest tym, czego bardzo nam potrzeba – mówił.

"Nie możemy pozostawać w ogonie Europy"

Mocny głos zabrał prezes Naczelnej Rady Lekarskiej, zwracając uwagę na znaczenie nowych technologii dla lekarzy i całego środowiska medycznego. – My potrzebujemy jasnej ścieżki walidacji, certyfikacji, a najlepiej jeszcze refundacji – podkreślał, wskazując na przykłady Niemiec, gdzie cyfrowe aplikacje medyczne mogą być przepisywane na receptę i wspierają lekarzy, fizjoterapeutów czy psychiatrów w nadzorze nad pacjentami.

Dr Jankowski zaznaczył, że brak uregulowanej ścieżki wprowadzania cyfrowych terapii w Polsce stwarza ryzyko dla pacjentów. – Obecnie mamy pacjentów, którzy rezygnują z psychoterapii, bo rozmawiają z czatem GPT i uważają, że to jest medycznie uzasadnione – mówił. Ostrzegał również przed aplikacjami lifestyle’owymi i zdrowotnymi, które mogą szkodzić pacjentom, jeśli nie są odpowiednio certyfikowane i zwalidowane.

Szef NIL podkreślił, że środowisko medyczne musi być aktywnie zaangażowane w proces certyfikacji i walidacji wyrobów medycznych. – My jako lekarze w naturalny sposób musimy być elementem tej ścieżki, bo dziś producenci wyrobów medycznych działają w obszarze prawnym, który nie obejmuje refundacji leków – wyjaśniał. Zwrócił także uwagę na konieczność edukacji pacjentów i przeciwdziałania dezinformacji w sieci, podkreślając rolę badań klinicznych i wytycznych w bezpiecznym wprowadzaniu innowacji.

Wskazał również na cyfrowe terapie w kardiologii i profilaktyce, podkreślając znaczenie prewencji w długoterminowym poprawianiu stanu zdrowia społeczeństwa. – Bez wyrobów medycznych nie da się wprowadzać innowacji, a profilaktyka jest kluczowa, bo publiczne środki wydajemy wciąż głównie na leczenie naprawcze – mówił. Podkreślił, że stworzenie jasnej i cywilizowanej ścieżki wdrażania terapii cyfrowych jest niezbędne, aby Polska mogła nadążyć za innowacjami w Europie i zapewnić pacjentom bezpieczne i skuteczne rozwiązania.

Jak technologie cyfrowe mogą zmniejszać nierówności w zdrowiu

Podczas posiedzenia głos zabrał dr Grzegorz Byszewski z firmy Roche, który wskazał, że technologie cyfrowe mogą stać się realnym narzędziem w walce z nierównościami w dostępie do ochrony zdrowia. – Z danych wynika, że Polacy są bardzo gotowi i chętnie korzystają z technologii cyfrowych. Według OECD aż 90 proc. ma dostęp do elektronicznych rekordów zdrowotnych – podkreślał. Ekspert zwrócił uwagę na dynamiczny wzrost liczby pacjentów w programach lekowych – z około 170 tys. w 2021 roku do blisko 290 tys. w 2024 r. Jak zauważył, ta rosnąca grupa generuje nowe wyzwania organizacyjne: – Ograniczona liczba ośrodków i lekarzy sprawia, że dostępność staje się kluczowym problemem.

Według Byszewskiego jedną z dróg poprawy może być wykorzystanie cyfrowych narzędzi, które już z powodzeniem funkcjonują w innych krajach. – W Belgii szpitale wdrażają aplikacje pozwalające pacjentom na stały kontakt z lekarzem, telemonitoring czy nawet zamówienie leków blisko miejsca zamieszkania. To realnie zmniejsza liczbę wizyt i usprawnia opiekę – tłumaczył. Jednocześnie ekspert zauważył, że w Polsce takie rozwiązania są wciąż niedostatecznie rozwinięte. – Nie znalazłem publicznego szpitala, który miałby aplikację pozwalającą na przedłużenie opieki nad pacjentem poza pobytem w placówce. To ogromna luka, bo właśnie takie narzędzia mogłyby ułatwiać życie pacjentom i lekarzom – podsumował.

Cyfryzacja także w farmacji

W dyskusji głos zabrała także Barbara Misiewicz-Jagielak, dyrektorka ds. relacji zewnętrznych w Polpharmie, która podkreślała, że cyfrowa rewolucja obejmuje nie tylko terapię pacjentów, ale również procesy produkcji i dystrybucji leków. – Z fabryki Polpharmy co prawda nie wychodzą jeszcze leki cyfrowe, ale korzystamy z rozwiązań cyfrowych w niemal każdym etapie wytwarzania. Dzięki sztucznej inteligencji możemy lepiej planować finanse, kontrolować procesy produkcji, minimalizować zużycie surowców i zwiększać dostępność leków dla pacjentów – wyjaśniała.

Opowiadała m.in. o systemach opartych na technologii Digital Twin, które pozwalają symulować procesy chemiczne i optymalizować wytwarzanie substancji czynnych. Dzięki temu firma może szybciej i taniej wprowadzać leki na rynek, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów jakości. – Nie ma jeszcze cyfrowej tabletki, ale dzięki cyfryzacji leki są bardziej dostępne i pewne. Nie ma zwrotów, a procesy są bezpieczniejsze – zaznaczyła.

Misiewicz-Jagielak przypomniała również, że cyfryzacja i automatyzacja mają kluczowe znaczenie w kontekście zapewnienia ciągłości dostaw leków, zwłaszcza w obliczu zagrożeń związanych z pandemią czy wojną w Ukrainie. – Bez farmacji nie da się nic zrobić. Ktoś musi te leki produkować – czy w kraju, czy za granicą. Naszym zadaniem jest wspierać bezpieczeństwo dostępności, a technologie cyfrowe w tym procesie są niezbędne – podsumowała.

"Jesteśmy jak żaba w gotującej się wodzie – cyfryzacja zmienia wszystko"

Podczas posiedzenia głos zabrała Anna Gołębicka, ekonomistka i współzałożycielka Human Answer Institute, która podkreślała znaczenie cyfryzacji w ochronie zdrowia. – Mam wrażenie, że dojechaliśmy do kolejnej rewolucji, bo mamy sztuczną inteligencję, mamy możliwości cyfrowe – mówiła, zaznaczając, że nowe technologie mogą sprawić, że życie pacjentów stanie się wygodniejsze, a praca w systemie ochrony zdrowia bardziej efektywna.

Gołębicka wskazywała, że cyfrowe terapie wspierają zarówno pacjentów, jak i pracowników medycznych, m.in. poprzez poprawę organizacji pracy lekarzy i służb medycznych oraz zmianę nawyków pacjentów. – Terapie cyfrowe i leki cyfrowe są wyzwaniem dla współczesnego świata, które należałoby wprowadzić jak najszybciej – podkreślała. Ekspertka zwróciła również uwagę na korzyści finansowe i organizacyjne wynikające z cyfryzacji. – To są narzędzia, które zmieniają nawyki, wspierają terapię i skracają czas powrotu pacjenta do zdrowia. To oznacza mniej absencji w pracy i mniejsze obciążenie systemu – tłumaczyła.

Zaznaczyła też znaczenie cyfrowych rozwiązań w opiece nad pacjentami wymagającymi częstych wizyt, np. ciężarnymi, pozwalających na stały monitoring stanu zdrowia i lepszą organizację terapii. – W tej dyskusji chodzi o to, żeby zobaczyć, jak innowacja może poprawić los pacjenta, lekarza i być może w przyszłości - budżetu – podsumowała, wyjaśniając, że cyfrowe terapie mogą realnie wspierać zarówno zdrowie, jak i efektywność systemu. Na koniec swojej wypowiedzi ekspertka mocno podkreśliła cyfryzacja nie jest dodatkiem, lecz niezbędnym elementem nowoczesnej ochrony zdrowia. – Jeśli chcemy efektywnie leczyć coraz większą liczbę pacjentów przy ograniczonych zasobach, musimy stawiać na innowacje. To się po prostu opłaca – mówiła.

Co z cyfryzacją w podstawowej opiece zdrowotnej?

Tutaj głos zabrał Paweł Walicki, prezes grupy CMP, jednej z największych sieci przychodni POZ w Polsce. – Bez POZ-u nic się nie dzieje w medycynie – podkreślał, wskazując na fundamentalną rolę podstawowej opieki zdrowotnej w systemie ochrony zdrowia. Prezes CMP zwrócił uwagę, że jego sieć obsługuje blisko 200 tysięcy pacjentów w POZ oraz ponad milion osób w różnych formach opieki, w tym komercyjnie, w ramach medycyny pracy i pakietów firmowych. – Dla nich stworzyliśmy aplikację Portal Pacjenta. Z tego Portalu Pacjenta korzysta ponad 200 tysięcy pacjentów – mówił. Aplikacja umożliwia umawianie wizyt, zamawianie recept, odbieranie wyników badań, zarządzanie zgodami i upoważnieniami, a także integrację z ePUAP. – To jest magnes, który przeciąga pacjentów, to jest taka nasza tuba, przez którą możemy z tymi pacjentami się komunikować – wyjaśniał.

Walicki wskazał, że cyfryzacja wspiera profilaktykę i opiekę koordynowaną, m.in. poprzez algorytmy do badań znamion skórnych i proste narzędzia, jak ankieta PHQ-9 do wstępnej oceny ryzyka depresji. – To jest krótka, bezpłatna konsultacja, która zachęca pacjenta do tego, żeby pogłębił badanie – tłumaczył. Jednocześnie prezes CMP podkreślił wyzwania związane z wdrażaniem nowych technologii w medycynie, takie jak certyfikacja aplikacji klasy 1A, brak modelu biznesowego w start-upach medycznych oraz niejasności w kwestii finansowania innowacji. – Nie do końca wiadomo, czy za to ma płacić pacjent, lekarz, przychodnia, czy państwo – mówił.

Walicki zaznaczył również znaczenie tele- i wideokonsultacji oraz poszerzania kompetencji pielęgniarek w triażu medycznym. – Uprawnienia pielęgniarek niesłychanie wzrosły i oby wzrastały dalej – podkreślał, zwracając uwagę na rolę cyfryzacji w ułatwianiu dostępu pacjentów do opieki. Na koniec prezes CMP poruszył temat sztucznej inteligencji w medycynie, podkreślając potrzebę odpowiedzialności lekarskiej i regulacji prawnych przy stosowaniu AI. – Na końcu musi być lekarz, który zatwierdzi, potwierdzi, bo AI ciągle jest w sferze eksperymentalnej – tłumaczył, dodając, że połączenie radiologa i AI daje lepsze wyniki diagnostyczne niż dwóch samych specjalistów.

Konsensus w sprawie przyszłości

Senator Agnieszka Gorgoń-Komor podsumowała dyskusję, zwracając uwagę, że celem zespołu jest nie tylko wymiana poglądów, ale też wypracowanie konkretnych propozycji legislacyjnych. – Cyfrowe terapie mogą zapewnić pacjentom większą dostępność, bezpieczeństwo i lepsze dostosowanie do zaleceń lekarskich. To jest przyszłość, którą musimy oswoić tu i teraz – powiedziała.

Jak dodała, prace zespołu mają być początkiem szerszego dialogu na temat roli nowych technologii w ochronie zdrowia. – Mam ogromną nadzieję, że z tych spotkań wytyczymy kierunki zmian, które pozwolą Polsce wejść do grona krajów stawiających na innowacje. To nasz obowiązek wobec pacjentów – podkreśliła.

Czytaj także:

Nowy zespół ds. cyfryzacji ochrony zdrowia rusza z pracami

E-recepta: cyfrowa zmiana, która służy człowiekowi