Autor : Magdalena Gajownik
2026-02-09 15:56
Dziś w Sejmie odbyła się debata o transplantacji, czyli o temacie, który zwykle pojawia się w życiu ludzi nagle i bez ostrzeżenia. Najczęściej w chwili granicznej — gdy ktoś walczy o życie albo gdy rodzina musi zmierzyć się ze stratą i podjąć jedną z najtrudniejszych decyzji. Transplantologia w Polsce to nie tylko medycyna wysokospecjalistyczna, ale też zaufanie, empatia i rozmowa, na którą często nie jesteśmy przygotowani. Ogólnopolski Dzień Transplantacji przypomina, że za każdym przeszczepem stoi konkretny człowiek: dawca, biorca i ich bliscy.
Transplantacja to moment, który ratuje życie, ale rzadko kończy historię pacjenta. Podczas Obchodów Ogólnopolskiego Dnia Transplantacji w Sejmie wyraźnie wybrzmiało to, o czym od lat mówią pacjenci i specjaliści: że za sukcesem medycznym bardzo często idzie długotrwały, niewidoczny dla otoczenia koszt psychiczny. Lęk przed śmiercią, strach o odrzucenie przeszczepu, poczucie winy wobec dawcy, samotność i przeciążenie emocjonalne dotyczą nie tylko biorców, ale także ich rodzin, personelu medycznego i koordynatorów transplantacyjnych.
-Transplantacja to nie tylko medycyna, to przecież moment w którym ktoś dostaje drugą szanse na życie, ale razem z nią przychodzi ogromny ciężar psychiczny z którym się zmaga on/ona i ich rodziny. Pacjent czeka bojąc się czy zdąży, potem żyje bojąc się czy przeszczep zostanie przyjęty, czasem dźwiga poczucie winy wobec dawcy, czasem samotność której nie widać nawet wśród najbliższych i właśnie wsparcie psychologiczne nie jest dodatkiem, jest koniecznością - powiedziała wicemarszałek Sejmu RP Monika Wielichowska.
W trakcie debaty wielokrotnie podnoszono, że pacjenci i ich rodziny często nie wiedzą, gdzie szukać pomocy – ani przed transplantacją, ani po niej. Brakuje prostych, dostępnych narzędzi, które porządkowałyby ścieżkę wsparcia i pozwalały reagować na kryzysy emocjonalne na każdym etapie leczenia - Ważna i potrzebna jest infolinia dla pacjentów gdzie pacjenci i bliscy mogliby uzyskać wsparcie i pomoc przed transplantacją i po niej. Nie tylko pacjenci, ale też ich bliscy, bo to też jest wielkie wyzwanie dla rodziny. My w tej chwili widzimy potrzebę wprowadzenia takiej infolinii, żeby pacjent wiedział co zrobić, jak zrobić, gdzie się udać – podkreślała Marzanna Bieńkowska, zastępca dyrektora Departamentu Współpracy w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta.
Zwracano też uwagę, że psycholog jest potrzebny nie tylko po przeszczepie, ale już na etapie kwalifikacji i przygotowania do zabiegu. Chodzi zarówno o bezpieczeństwo procesu, jak i o świadomy udział pacjenta w leczeniu, zwłaszcza w sytuacji ograniczonej liczby dostępnych narządów - Kluczowa jest też rola psychologa przed transplantacją, nie tylko żeby ocenić czy dany chory powinien się zakwalifikować do przeszczepienia, czy może należy wdrożyć jeszcze jakieś strategie, które mają zwiększyć szanse przeszczepienia. Bo cały czas mówimy o pewnym regulowanym dostępie do transplantologii, dlatego, że narządów mamy niewystarczająco dużo – mówił prof. Michał Grąt, konsultant krajowy w dziedzinie transplantologii klinicznej.
Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że 2025 r. był rekordowy dla polskiej transplantologii — wykonano 2404 przeszczepienia narządów, najwięcej w historii kraju. Pisaliśmy o tym na naszym portalu. Najczęściej przeszczepiane były nerki, wątroby i serca, a rosnąca liczba zabiegów pokazuje stopniową poprawę organizacji systemu i pracy koordynatorów transplantacyjnych. Jednocześnie kilka tysięcy pacjentów nadal oczekuje na przeszczep, a niedobór dawców pozostaje jednym z największych wyzwań. Dyskusja objęła również kondycję psychiczną zespołów medycznych i koordynatorów transplantacyjnych, którzy na co dzień funkcjonują w realiach decyzji granicznych i rozmów z rodzinami zmarłych dawców. Bez systemowego wsparcia psychologicznego trudno będzie utrzymać stabilność tej dziedziny w dłuższej perspektywie, bo to w tej grupie medycznej istnieje częste i poważne wypalenie zawodowe.
Potrzeba wsparcia psychologicznego nie jest kwestią opinii, a faktów potwierdzonych badaniami. Objawy lękowe, depresyjne i trudności adaptacyjne są częścią doświadczenia znacznej grupy pacjentów po transplantacji - W tej chwili mamy już niezbite dowody na to, że większość pacjentów potrzebuje oddziaływania psychologicznego jak również oddziaływania na objawy, które się pojawiają w związku z doświadczaniem przeszczepu. Badania wyraźnie pokazują, że znacząca część pacjentów doświadcza objawów depresyjnych i lękowych – zaznaczyła prof. Bernadetta Izydorczyk, konsultant krajowa w dziedzinie psychologii klinicznej.
Skalę problemu pokazały także wyniki ankiety przeprowadzonej wśród pacjentów transplantacyjnych, dializowanych i z mechanicznym wspomaganiem krążenia, zaprezentowane podczas konferencji. Ponad połowa pacjentów doświadcza trudności emocjonalnych w trakcie leczenia – wynika z badania przeprowadzonego w grupie 250 osób, obejmującej również pacjentów dializowanych. Mimo wyraźnie deklarowanych potrzeb, znaczna część chorych nie otrzymuje profesjonalnego wsparcia psychologicznego. Około 45–50 proc. badanych pacjentów wskazało, że nie miało dostępu do pomocy psychologicznej, pomimo odczuwanej potrzeby jej uzyskania. Szczególnie widoczny jest ten problem wśród osób oczekujących na transplantację – niemal połowa z nich zgłasza niezaspokojone potrzeby w tym zakresie. Najczęściej raportowane problemy psychiczne obejmują objawy lękowe, przewlekłe napięcie emocjonalne, trudności adaptacyjne, obniżony nastrój oraz objawy depresyjne. Pacjenci zwracają również uwagę na poczucie utraty kontroli i autonomii, zaburzenia snu, osamotnienie oraz przeciążenie emocjonalne związane z długotrwałym leczeniem. Z badania wynika, że 80–85 proc. respondentów korzysta ze wsparcia ze strony bliskich, jednak co piąta osoba deklaruje jego brak. Jednocześnie kontakt z psychologiem miała jedynie część pacjentów, a wsparcie to miało najczęściej charakter jednorazowy, interwencyjny i uzależniony od okoliczności, a nie od stałych rozwiązań systemowych. Z perspektywy pacjentów pomoc psychologiczna jest postrzegana jako ograniczona, trudno dostępna i niesystematyczna.
-Słowa pacjentów są takie „ciało dostało nowe życie, ale głowa została z lękiem”, „każdy dzień zaczynam od strachu czy to nadal będzie działać”, „nikt mnie nie przygotował na to, co będzie po przeszczepie”. (…) Ok 45–50 proc. badanych pacjentów nie otrzymała wsparcia psychologicznego pomimo deklarowanej potrzeby – mówiła dr n. med. Aleksandra Tomaszek, psycholog z Narodowego Instytutu Kardiologii.
Czytaj także:
Partnerzy serwisu
