Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła rozszerzenie wskazań dla terapii genowej Casgevy (exagamglogene autotemcel). Od teraz lek może być stosowany u dzieci od 2. roku życia z anemią sierpowatą, u których występują nawracające kryzysy naczyniowo-zatorowe, a także u pacjentów z β-talasemią zależną od transfuzji. To pierwsza terapia genowa dopuszczona dla tak małych dzieci z anemią sierpowatą.

Do tej pory Casgevy mogła być stosowana wyłącznie u pacjentów w wieku 12 lat i starszych. Takie same ograniczenia wciąż obowiązują w Unii Europejskiej, choć ich rozszerzenie wydaje się być kwestią czasu.

Czym jest Casgevy?

Zdaniem ekspertów właśnie wiek pacjentów jest najważniejszym elementem tej decyzji. Anemia sierpowata zaczyna powodować problemy już we wczesnym dzieciństwie. Choroba prowadzi do bolesnych kryzysów naczyniowo-zatorowych, zwiększa ryzyko udaru mózgu, ciężkich zakażeń oraz stopniowego uszkadzania narządów, m.in. nerek, płuc czy śledziony.

Casgevy to jednorazowa terapia wykorzystująca technologię edycji genów CRISPR/Cas9, za której rozwój w 2020 r. przyznano Nagrodę Nobla. Nie polega ona na podaniu gotowego leku, lecz na zmodyfikowaniu własnych komórek macierzystych pacjenta.

Najpierw od chorego pobiera się krwiotwórcze komórki macierzyste. Następnie w laboratorium są one poddawane edycji genetycznej z wykorzystaniem systemu CRISPR/Cas9. Celem nie jest naprawa wadliwego genu odpowiedzialnego za chorobę, ale ponowne uruchomienie produkcji hemoglobiny płodowej (HbF), która naturalnie występuje przed urodzeniem. Ta nie powoduje deformacji czerwonych krwinek. Po przeszczepieniu zmienionych komórek organizm wytwarza erytrocyty o kształcie zbliżonym do naturalnego (nie sierpowate).

Rozszerzenie na dzieci, ale nie dla wszystkich

Rozszerzenie wskazań oparto na wynikach badań klinicznych oraz analizie właściwości leku. W badaniu obejmującym dzieci z anemią sierpowatą w wieku od 5 do poniżej 12 lat uczestniczyło 11 pacjentów. Spośród 8 dzieci, u których można było ocenić skuteczność leczenia, wszystkie przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy nie doświadczyły ciężkich kryzysów naczyniowo-zatorowych.

Równie obiecujące wyniki uzyskano u dzieci z β-talasemią zależną od transfuzji. W badaniu uczestniczyło 15 pacjentów. 8 z 9 ocenianych chorych przez co najmniej rok nie wymagało przetoczeń krwi, a mediana utrzymania niezależności od transfuzji wyniosła ponad 20 miesięcy.

FDA uznała, że dane z badań oraz sposób działania terapii pozwalają rozszerzyć wskazania także na dzieci w wieku od 2 do 5 lat. Casgevy nie jest jednak terapią dla każdego. Leczenie wymaga pobrania komórek macierzystych, intensywnej chemioterapii oraz przeszczepienia zmodyfikowanych komórek, dlatego może być prowadzone wyłącznie w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były zapalenie błon śluzowych jamy ustnej, gorączka związana z neutropenią oraz zmniejszenie apetytu. Charakterystyka produktu zawiera także ostrzeżenia dotyczące ryzyka opóźnionego odtwarzania komórek krwi, reakcji nadwrażliwości oraz możliwości wystąpienia niezamierzonych zmian genetycznych poza miejscem planowanej edycji DNA.

Wyjątkowo szybkie zatwierdzenie

Casgevy została po raz pierwszy dopuszczona do stosowania pod koniec 2023 r. jako pierwsza na świecie terapia oparta na technologii CRISPR. Zarówno FDA, jak i EMA zatwierdziły ją wówczas dla pacjentów z anemią sierpowatą i β-talasemią zależną od transfuzji, ale wyłącznie od 12. roku życia.

Producentem Casgevy jest firma Vertex Pharmaceuticals. FDA wydała decyzję zaledwie 53 dni po złożeniu wniosku. Lek został oceniony w ramach pilotażowego programu przyspieszonej oceny terapii uznanych za szczególnie ważne z punktu widzenia zdrowia publicznego w USA.

Czytaj także:

Nie skutek, a przyczyna. Vertex szuka leków na choroby "niemożliwe"

Pierwsza taka terapia. Geny naprawiane w organizmie pacjenta