Trudno w to uwierzyć, ale zawód psychologa wciąż nie jest uregulowany. Zaczynając prace w pierwszej redakcji (ogólnopolskim dzienniku "Życie") ponad dwie dekady temu, pisałam o tym, że ustawa jest bardzo potrzebna i że trwają nad nią prace. W międzyczasie swoje przepisy w formie osobnych ustaw i rejestry osób uprawnionych do wykonywania zawodu wypracowali m.in. fizjoterapeuci i ratownicy medyczni.

Jak to możliwe, że osoby, które zajmują się naszym zdrowiem, którym opowiadamy o swoich najbardziej intymnych problemach i których rad słuchamy, wciąż nie muszą spełniać ustawowych wymagań, zabezpieczających pacjenta, trudno mi pojąć. Jest w tym wiele interesów, ale rolą państwa jest zapewnianie bezpieczeństwa obywateli i ten obszar zdecydowanie powinien być uregulowany.

Ustawa w drodze. Ale jaka?

Różne środowiska, w tym Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów (OZZP), od lat zabiegały o zmianę sytuacji, ale dopiero w obecnej kadencji rządów temat zyskał faktyczne zainteresowanie przedstawicieli władzy i powstał rządowy projekt nowej ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie psychologów.  W maju  2024 r. został wprowadzony do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów i ruszył proces legislacyjny. Były konsultacje społeczne, a w czerwcu 2025 r. poprawiony projekt został złożony do Laski Marszałkowskiej i otrzymał numer druku sejmowego 1344. 

Etap prac sejmowych rozpoczęło na sali plenarnej 9 lipca pierwsze czytanie projektu.

- To był historyczny, przełomowy dzień dla polskiej psychologii, wszystkie organizacje psychologiczne zjednoczone dla ustawy - mówi naszej redakcji Katarzyna Sarnicka, przewodnicząca OZZP.

Projekt trafił następnie pod obrady połączonych Komisji Zdrowia i Polityki Społecznej, a później podkomisji specjalnej. Łącznie w okresie od  9 lipca do 18 grudnia 2025 r. odbyło się 7 takich posiedzeń. 

18 grudnia odbyło się ostatnie w 2025 r. posiedzenie połączonych Komisji. Tym samym zakończono etap pierwszego czytania projektu w procesie legislacyjnym. Kolejnym kluczowym etapem będzie drugie czytanie ustawy, zaplanowane na 8 stycznia. To dobry moment, by uporządkować informacje dotyczące aktualnego etapu prac, wyjaśnić rolę strony społecznej oraz odnieść się do pojawiających się w debacie publicznej wątpliwości - w szczególności tych dotyczących psychoterapii. 

Etap legislacyjny i rola strony społecznej

Po skierowaniu projektu ustawy do Sejmu rola organizacji społecznych ulega zmianie. Na etapie prac parlamentarnych organizacje zrzeszające psychologów nie mają możliwości samodzielnego wnoszenia poprawek do projektu ustawy. Strona społeczna może brać udział w pracach komisji wyłącznie w charakterze obserwatora lub doradcy - o ile zostanie jej udzielony głos. 

- Treść poprawek poznajemy dopiero przed samym posiedzeniem lub w jego trakcie. Dodatkowo, posiedzenia komisji i podkomisji mogą odbywać się bez udziału strony społecznej, co wydarzyło się  np. 5 listopada 2025 r. - mówi Elżbieta Magia-Piotrowska wiceprzewodnicząca Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów.

- Mimo tych ograniczeń OZZP od początku tego etapu procesu legislacyjnego aktywnie monitoruje przebieg prac, przedstawia stanowiska na komisjach i prowadzi rozmowy z parlamentarzystami zabiegając o rozwiązania, które z jednej strony zabezpieczają interesy środowiska psychologów, a z drugiej - zwiększają bezpieczeństwo osób korzystających z pomocy psychologicznej - dodaje Sarnicka.

Drugie czytanie, zaplanowane na 8 stycznia, będzie momentem szczególnie istotnym dla dalszych losów projektu. To ostatni moment na zgłaszanie poprawek w Sejmie.  

Projekt kompromisowy, ale systemowo istotny

Aleksander Waś, konsultant ds. psychologii klinicznej i członek Zarządu Krajowego OZZP, mówi: - Obecny projekt ustawy nie jest idealny, ale nie ma ustaw idealnych. Jest rozwiązaniem kompromisowym, wypracowanym w toku kilkuletnich prac, konsultacji społecznych oraz dialogu pomiędzy środowiskiem psychologicznym a stroną rządową i parlamentarną. To efekt wielu godzin edukacji eksperckiej i negocjacji, często trudnych prowadzonych w sytuacji rozbieżności interesów stron.

Projekt wprowadza jednak kluczowe, długo oczekiwane rozwiązania, w tym m.in.: prawną ochronę tytułu psychologa, powołanie samorządu zawodowego psychologów, uporządkowaną ścieżkę wejścia do zawodu, określenie zasad wykonywania zawodu, jasne ramy odpowiedzialności zawodowej, przepisy przejściowe, wskazujące kto i na jakich zasadach będzie mógł uzyskać prawo wykonywania zawodu psychologa (PWZ). 

Propozycji poprawek w projekcie mniejszych i większych było wiele. Niektóre komisje i podkomisja przyjmowała, inne odrzucała. Istotną poprawką, ocenianą przez środowisko psychologów bardzo pozytywnie jest  dokonanie zmiany w innej ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym. Psychologia została dopisana tam do listy kierunków, na których obowiązują standardy kształcenia. To zmiana, która pozwoli ujednolicić treści kształcenia na kierunkach psychologicznych w Polsce i  wyrównać ich poziom. Absolwenci kierunku psychologa po ukończeniu studiów będą mieli przewidywalną i porównywalną wiedzę.

Psychoterapia w projekcie ustawy - wyjaśnienie kluczowych nieporozumień

Od początku procesu legislacyjnego jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu jest zapis dotyczący możliwości wykonywania przez psychologa psychoterapii. W związku ze zmianą w projekcie przegłosowaną podczas komisji 3 grudnia 2025 r. (przeniesienie psychoterapii z katalogu świadczeń psychologicznych do innych form wykonywania zawodu psychologa) w  przestrzeni publicznej pojawiają się emocje, obawy, a nawet protesty. Warto jednak oddzielić interpretacje publicystyczne od rzeczywistej treści przepisów. 

W poprawce jest mowa o tym, że psychoterapia nie jest bezpośrednio regulowana w ustawie, ale jeśli wykonuje ją psycholog podlega ona zasadom etycznym, odpowiedzialności dotyczącej tajemnicy czy prowadzenia dokumentacji. Projekt ustawy jednoznacznie potwierdza, że psycholog może prowadzić psychoterapię - na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Psychoterapia nie została zakazana ani wyłączona z wykonywania zawodu psychologa. Co istotne, przeniesienie psychoterapii z katalogu świadczeń psychologicznych do katalogu form wykonywania zawodu psychologa nie oznacza "wyrzucenia" psychoterapii z ustawy.

Zmiana ta nie ogranicza się wyłącznie do art. 23 projektu (przeniesienie zapisu o psychoterapii z ust. 2 do ust. 3a). Odniesienie do tego ustępu pojawia się konsekwentnie w całym tekście ustawy - wszędzie tam, gdzie dotychczas mowa była wyłącznie o świadczeniach psychologicznych, obecnie uwzględnia się zarówno świadczenia psychologiczne, jak i psychoterapię jako formę wykonywania zawodu. 

Brak zawodu psychoterapeuty i znaczenie PWZ

- Po wejściu w życie ustawy o zawodzie psychologa ministrowie nadzorujący resorty, w których zatrudnieni są psycholodzy, w drodze delegacji ustawowej dokonają zmiany rozporządzeń dotyczących wykonywania zawodu psychologa. Nie będzie w żadnym sektorze państwowym instytucji, która będzie zatrudniać psychologów bez PWZ. Nadzorem objęty zostanie również sektor prywatny: prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług psychologicznych będzie wymagało PWZ - wyjaśnia Małgorzata Pyka, członkini Zarządu krajowego OZZP. 

- W obecnym porządku prawnym nie ma zawodu psychoterapeuty. Psychoterapia pozostaje więc jedna z form wykonywania zawodu psychologa. Na gruncie obecnie projektowanych przepisów psychologowie - psychoterapeuci będą zobligowani do posiadania PWZ psychologa zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym - konkluduje związkowczyni. 

Samorząd zawodowy jako realne narzędzie wpływu

Powołanie samorządu zawodowego psychologów ma fundamentalne znaczenie systemowe. Izba zawodowa daje środowisku realne narzędzie wpływu: na kształt standardów wykonywania zawodu, na odpowiedzialność zawodową i etyczną oraz inny niż dotychczas punkt wyjścia do wszelkich rozmów ze stroną rządową.

- Uchwalenie ustawy o zawodzie psychologa oraz rozpoczęcie procesu formowania samorządu zawodowego będzie miało wpływ na przyszłe rozmowy dotyczące projektu  ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz da dobry punkt wyjścia do rozmów na temat korzystnych nowelizacji ustawy o zawodzie psychologa w przyszłości - komentuje wiceprzewodnicząca. 

OZZP apeluje o czytanie projektu ustawy w całości, a nie poprzez pryzmat pojedynczych zapisów wyrwanych z kontekstu. Obecne propozycje - mimo kompromisowego charakteru - zabezpieczają interesy psychologów, w tym również psychologów będących psychoterapeutami, oraz wzmacniają bezpieczeństwo pacjentów. Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów zapowiada dalsze aktywne uczestnictwo w kolejnych etapach procesu legislacyjnego i konsekwentne działanie na rzecz uporządkowania sytuacji prawnej zawodu psychologa w Polsce.

Czytaj także:

Jak Centra Zdrowia Psychicznego funkcjonują w praktyce?

Projekt ustawy o zdrowiu psychicznym – co niepokoi ekspertów?