Choć często bagatelizowana, grypa pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowia publicznego na całym świecie. Każdego roku odpowiada globalnie za 3-5 mln ciężkich przypadków oraz nawet 650 tys. zgonów związanych z powikłaniami oddechowymi.

W Europie też zbiera żniwo. Jak podkreśla Pernille Jorgensen z WHO, sezonowa grypa należy do chorób zakaźnych o największym wpływie na zdrowie populacji, mierzonym utraconymi latami życia skorygowanymi o niepełnosprawność. W niektórych sezonach zimowych przekłada się to bezpośrednio na zauważalny wzrost śmiertelności. Szczepienia przeciw grypie nie są jedynie elementem profilaktyki - są jednym z kluczowych narzędzi stabilizujących system ochrony zdrowia.

15 lat danych: postęp jest, ale nierówny

Najnowsza analiza WHO obejmuje wszystkie 53 państwa Regionu Europejskiego i aż 15 sezonów grypowych. To pierwsze tak szerokie podsumowanie po pandemii COVID-19, która zmieniła podejście do szczepień i organizacji systemów zdrowotnych.

Z jednej strony widać wyraźny postęp. Od sezonu 2008/2009 liczba dostarczanych dawek szczepionki przeciw grypie w regionie podwoiła się. Poszerzono też listę grup rekomendowanych do szczepień - obejmując m.in. osoby starsze, pacjentów z chorobami przewlekłymi, kobiety w ciąży czy pracowników ochrony zdrowia.

Z drugiej strony, dane pokazują wyraźne rysy w systemie. Dostępność szczepionek nadal silnie zależy od poziomu dochodu danego kraju, a mniej niż połowa państw raportuje, jakie odsetki osób z grup ryzyka rzeczywiście się szczepią. To oznacza, że w wielu miejscach nie wiadomo nawet, czy programy szczepień działają.

Problem nie w szczepionkach, lecz w ich wykorzystaniu

Wnioski płynące z analizy są jednoznaczne: obecne strategie szczepień przeciw grypie nie są wystarczające, by chronić najbardziej narażone grupy. WHO wskazuje kilka barier: ograniczoną dostępność w części krajów, brak precyzyjnych danych o wyszczepialności, nierówności systemowe oraz czynniki społeczne - takie jak zaufanie do instytucji czy poziom wiedzy zdrowotnej. Jak podkreśla Jorgensen, zrozumienie tego, kto faktycznie przyjmuje szczepienia i dlaczego inni tego nie robią, jest dziś równie ważne jak sama skuteczność preparatów.

Ciekawym przykładem zmian na poziomie krajowym jest Tadżykistan, który w ostatnich latach zaczął konsekwentnie wzmacniać swój program szczepień przeciw grypie. W 2025 r. kraj zakupił 35 tys. dawek szczepionki, koncentrując się przede wszystkim na pracownikach ochrony zdrowia - grupie szczególnie narażonej na zakażenie, ale jednocześnie kluczowej dla utrzymania ciągłości działania systemu. Plan zakłada, że do 2030 r. liczba ta zostanie podwojona.

Symbolicznie ma to też inne znaczenie: wszystkie państwa regionu WHO wdrożyły już narodowe programy szczepień przeciw grypie. Europa jako pierwszy region na świecie osiągnęła pełne pokrycie systemowe.

Dane jako fundament polityki zdrowotnej

WHO podkreśla, że to badanie nie jest jedynie analizą statystyczną, ale narzędziem do podejmowania decyzji. Pokazuje, gdzie system działa, a gdzie zawodzi - i gdzie należy kierować przyszłe inwestycje. Wnioski mają posłużyć zarówno do kształtowania polityk zdrowotnych, jak i do zwiększenia dostępności szczepionek - szczególnie w krajach o niższych dochodach.

Jednocześnie organizacja zwraca uwagę, że potrzebne są działania na dwóch poziomach: globalnym, by poprawić dostęp do przystępnych cenowo i skutecznych szczepionek, oraz krajowym - by usuwać konkretne bariery w ich przyjmowaniu.

Czytaj także:

USA: Historyczna decyzja. Koniec obowiązkowych szczepień w armii

Szczepionka przeciwko grypie z dodatkową korzyścią dla seniorów