Autor : Magdalena Gajownik
2026-02-04 09:52
Leczenie choroby nowotworowej niemal nigdy nie jest procesem jednowymiarowym. Już na etapie planowania terapii wiadomo, że pacjent będzie potrzebował zaangażowania wielu dziedzin medycyny – nie jako zabezpieczenia na przyszłość, ale jako stałego elementu leczenia. Onkologia coraz rzadziej polega na pojedynczej decyzji terapeutycznej, a coraz częściej na dobrze zaprojektowanym procesie, w którym poszczególne etapy muszą się wzajemnie uzupełniać.
Choroby nowotworowe należą dziś do najczęstszych problemów zdrowotnych społeczeństw rozwiniętych i stanowią jedno z kluczowych wyzwań dla systemów ochrony zdrowia. W Polsce każdego roku rozpoznaje się prawie 200 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe. Od lat utrzymuje się podobny rozkład rozpoznań – dominują nowotwory piersi, płuca, jelita grubego, prostaty i nowotwory ginekologiczne. To właśnie te jednostki chorobowe odpowiadają za największą liczbę zgonów onkologicznych oraz generują największe obciążenie organizacyjne i finansowe dla systemu opieki zdrowotnej.
Tak duża skala zachorowań uwidacznia ograniczenia modelu leczenia opartego na odrębnych oddziałach i niespójnych decyzjach terapeutycznych. W praktyce oznacza to trudności w planowaniu leczenia, opóźnienia w podejmowaniu decyzji i brak ciągłości opieki. W odpowiedzi na te problemy nowoczesna onkologia coraz częściej sięga po rozwiązania oparte na leczeniu skojarzonym, realizowanym w ramach wyspecjalizowanych unitów nowotworowych, gdzie proces diagnostyki i terapii jest zaplanowany jako całość.
W strukturze zachorowań obserwuje się wyraźne różnice między płciami. U kobiet najczęściej rozpoznawany jest rak piersi, następnie rak płuca i jelita grubego. U mężczyzn dominują nowotwory prostaty, płuca i jelita grubego. Wspólną cechą tych chorób jest konieczność prowadzenia leczenia na kilku płaszczyznach jednocześnie lub sekwencyjnie. Terapia obejmuje zazwyczaj leczenie operacyjne, farmakologiczne i radioterapię, a często także rehabilitację i wieloletnią obserwację po zakończeniu leczenia zasadniczego. W Europie i na świecie coraz powszechniej rozwija się model leczenia realizowany w ramach unitów onkologicznych. Ich zadaniem jest nie tylko osiąganie efektów terapeutycznych, ale też zapewnienie właściwej kolejności leczenia, ograniczenie ryzyka powikłań oraz poprawa bezpieczeństwa i komfortu pacjenta. Kluczową rolę odgrywa tu współpraca specjalistów różnych dziedzin oraz podejmowanie decyzji w oparciu o wspólne ustalenia zespołów terapeutycznych.
Przykładem wdrażania takiego modelu jest Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy, w którym funkcjonują programy skoordynowanej opieki dla najczęściej występujących nowotworów, takich jak rak piersi, prostaty, płuca i jelita grubego. Pacjent od momentu podejrzenia choroby objęty jest zaplanowaną diagnostyką, oceną wielospecjalistyczną i jasno określoną ścieżką terapeutyczną. Wielospecjalistyczny charakter takich ośrodków umożliwia stosowanie szerokiego zakresu metod terapeutycznych. Leczenie obejmuje różne typy zabiegów chirurgicznych, w tym procedury z wykorzystaniem technik robotycznych, nowoczesne formy radioterapii zewnętrznej i brachyterapię, a także leczenie systemowe prowadzone zgodnie z aktualnymi standardami. Uzupełnieniem terapii są działania wspomagające i rehabilitacyjne.
Choroba nowotworowa i jej leczenie bardzo często prowadzą do powikłań wymagających zaangażowania kolejnych specjalności. Opieka nad pacjentem onkologicznym nie polega więc wyłącznie na leczeniu samego nowotworu - ale też na zapobieganiu i terapii następstw choroby i stosowanych metod leczenia. Dobrym przykładem jest rak płuca, który należy do najczęstszych i najbardziej obciążających nowotworów w Polsce. U chorych często dochodzi do infekcji układu oddechowego, w tym zapaleń płuc, wymagających specjalistycznego leczenia pulmonologicznego. Podobne wyzwania pojawiają się w przypadku powikłań pooperacyjnych, zaburzeń kardiologicznych, metabolicznych lub problemów natury psychicznej. W takich sytuacjach kluczowe znaczenie ma możliwość prowadzenia leczenia onkologicznego równolegle z terapią powikłań, bez konieczności przekazywania pacjenta do innych placówek.
Funkcjonowanie unitów nowotworowych opiera się na kilku podstawowych zasadach: współpracy wielu specjalistów, sprawnym podejmowaniu decyzji i zachowaniu ciągłości leczenia. Aby model ten mógł działać skutecznie, konieczne jest odpowiednie zaplecze kadrowe i organizacyjne, które w praktyce najczęściej zapewniają duże, wielospecjalistyczne ośrodki kliniczne. Tylko takie placówki dysponują pełnym zespołem specjalistów niezbędnych w nowoczesnej onkologii – chirurgami różnych dziedzin, onkologami klinicznymi, radioterapeutami, patomorfologami, radiologami oraz lekarzami zajmującymi się leczeniem chorób współistniejących i intensywną terapią. Pozwala to na prowadzenie leczenia nowotworu i jego powikłań w sposób spójny i bez zbędnych przerw. Istotnym elementem są także rozwiązania organizacyjne: regularne konsylia wielodyscyplinarne, koordynatorzy opieki onkologicznej, zespoły rehabilitacyjne i wsparcie psychologiczne. W chorobie tak złożonej jak nowotwór kluczowe znaczenie ma nieprzerwana opieka – od rozpoznania, przez leczenie radykalne lub paliatywne, aż po terapię powikłań i opiekę po zakończeniu leczenia. Unity onkologiczne nie są jedynie zmianą organizacyjną. Stanowią logiczny etap rozwoju systemu leczenia nowotworów, możliwy do pełnej realizacji tam, gdzie dostępne są odpowiednie zasoby kadrowe, doświadczenie kliniczne i infrastruktura charakterystyczna dla dużych, wielospecjalistycznych ośrodków.
Czytaj także:
Partnerzy serwisu
